MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARIGA MUVOFIQ EBITDA INDIKATORINI HISOBGA OLISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Amir Xudaykulov
Termiz davlat universiteti
“Moliya” kafedrasi dosenti v.b., PhD.,
TDIU mustaqil izlanuvchisi
Termiz, Oʻzbekiston,
E-mail: amir7x@mail.ru; xudoyqulova@tersu.uz
ORCID: 0000-0001-8915-5962
Annotatsiya. Mazkur maqolada moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) bo‘yicha o‘z hisobotlarini e’lon qiluvchi korxonalar uchun rasmiy e’lon qilinishi talab qilinadigan samaradorlikning qo‘shimcha muhim ko‘rsatkichlaridan – foizlar, soliqlar va amortizatsiya summalarini chegirgunga qadar olingan foyda (EBITDA — Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation&Amortization) indikatorini hisobga olishning o‘ziga xos xususiyatlari milliy qonunchiligimiz va milliy standartlarimiz bilan solishtirilgan holda o‘rganib chiqilgan.
Tayanch iboralar. Foizlar, soliqlar, amortizatsiya va amortizatsiyadan oldingi foyda, moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS), moliyaviy hisobotning milliy standartlari (MHMS), samaradorlikning qo‘shimcha muhim ko‘rsatkichlari, daromadlar va xarajatlar tarkibi, davlat ishtirokidagi korxonalar, qaytarib qoplab berilgan foyda solig‘i, aktivlarni qayta baholash, amortizatsiya, aktivlarning qadrsizlanishi.
SPECIFICS OF ACCOUNTING FOR EBITDA IN ACCORDANCE WITH INTERNATIONAL FINANCIAL REPORTING STANDARDS
Amir Khudaykulov
Termez State University
Acting Associate Professor of the Department of “Finance”, PhD.,
Independent applicant at TSUE
Termiz, Uzbekistan,
Email: amir7x@mail.ru; xudoyqulova@tersu.uz
ORCID: 0000-0001-8915-5962
Abstract. This article examines the specific features of accounting for the EBITDA indicator (Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation & Amortization), one of the additional key performance indicators, in comparison with our national legislation and national accounting standards. Enterprises publishing their financial statements in accordance with International Financial Reporting Standards (IFRS) are required to officially disclose this indicator.
Keywords. Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation & Amortization (EBITDA), International Financial Reporting Standards (IFRS), National Financial Reporting Standards (NFRS), additional key performance indicators, structure of revenues and expenses, enterprises with state participation, reimbursed income tax, revaluation of assets, depreciation, asset impairment.
ОСОБЕННОСТИ УЧЕТА ПОКАЗАТЕЛЯ EBITDA В СООТВЕТСТВИИ С МЕЖДУНАРОДНЫМИ СТАНДАРТАМИ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ
Амир Худайкулов
Термезский государственный университет
и.о. доцента кафедры «Финансы,» PhD.,
Самостоятельный соискатель ТГЭУ
Термез, Узбекистан,
Электронная почта: amir7x@mail.ru; xudoyqulova@tersu.uz
ORCID: 0000-0001-8915-5962
Аннотация. В данной статье рассматриваются специфические особенности учета показателя EBITDA (Прибыль до вычета процентов, налогов и амортизации), одного из дополнительных ключевых показателей эффективности в сравнении с нашим национальным законодательством и национальными стандартами, который предприятия, публикующие свои отчеты в соответствии с международными стандартами финансовой отчетности (МСФО), обязаны официально публиковать.
Ключевые слова. Прибыль до вычета процентов, налогов, износа и амортизации (EBITDA), международные стандарты финансовой отчетности (МСФО), национальные стандарты финансовой отчетности (НСФО), дополнительные ключевые показатели эффективности, состав доходов и расходов, предприятия с государственным долевым участием, возмещённый налог на прибыль, переоценка активов, амортизация, обесценение активов.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
- Mamlakat taraqqiyotining 2030 yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 16.02.2026 yildagi PF-21-son;
- Moliyaviy hisob tizimini xalqaro talab va standartlarga muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 15.09.2025 yildagi PQ-282-son;
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Qarori “Ustav fondida davlat ulushi bo‘lgan korxonalarning samarali boshqarilishini va davlat mulkining zarur darajada hisobga olinishini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” Toshkent sh., 2006 yil 16 oktyabr, 215-son. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 10.11.2025 y., 09/25/709/1027-son;
- “Положение о критериях оценки эффективности деятельности акционерных обществ и других хозяйствующих субъектов с долей государства”. Приложение к постановлению Кабинета Министров от 28 июля 2015 года № 207;
- “Davlat ishtirokidagi korxonalarni moliyaviy sog‘lomlashtirish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 14.12.2018 yildagi 1013-son;
- “Davlat ishtirokidagi korxonalar ijro etuvchi organi faoliyati samaradorligini baholash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 09.12.2020 yildagi 775-son;
- Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida Nizom. Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 5 fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan.
- IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements. https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-18-presentation-and-disclosure-in-financial-statements/ ; https://finotchet.ru/articles/1999/ ;
- МСФО (IFRS) S1 «Общие требования к раскрытию информации об устойчивом развитии». с 1 января 2024 г.
https://finotchet.ru/library/280/282/424/ ; https://www.ifrs.org/search-results/?redirectUrl=%2Fcontent%2Fdam%2Fifrs%2Fpublications%2Fpdf-standards%2Fenglish%2F2026%2Fissued%2Fpart-b%2Fifrs-18-presentation-and-disclosure-in-financial-statements.pdf&query=IFRS+S1