КОНСОЛИДАЦИЯЛАШГАН МОЛИЯВИЙ ҲИСОБОТЛАРНИ ТУЗИШ: ТАМОЙИЛЛАР, УСУЛЛАР ВА ЗАМОНАВИЙ ЁНДАШУВЛАР

Умарова Зумрад Низомиддин қизи

илмий тадқиқотчи

 Тошкент Кимё Халқаро Университети

E-mail:zumrad.umarova.n@gmail.com

 ORCID: 0000-0003-3068-5779

Аннотация. Мақолада консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тузишнинг асосий тамойиллари, усуллари ва замонавий ёндашувлари назарий ҳамда амалий жиҳатдан таҳлил қилинган. Консолидациялашган молиявий ҳисобот корпоратив гуруҳни ягона иқтисодий субъект сифатида акс эттирувчи ахборот тизими сифатида ёритилган. Тадқиқотда консолидация периметрини белгилаш, ҳисоб сиёсатларини мувофиқлаштириш, гуруҳ ичидаги операция ва қолдиқларни бартараф этиш, гудвилл ҳамда назорат қилинмайдиган улушни ҳисоблаш масалалари тизимли кўриб чиқилган. Шунингдек, тўлиқ консолидация, пропорционал консолидация ва улушли қатнашиш усулларининг мазмуни очиб берилган. Эмпирик қисмда АЖ “Ўзбекнефтгаз” ва АЖ “Ўзбекистон миллий электр тармоқлари” нинг 2024 йилги консолидациялашган молиявий ҳисоботлари таҳлил қилиниб, амалиётга оид хулосалар шакллантирилган. Тадқиқот натижалари Ўзбекистонда МҲХСга мувофиқ консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тайёрлаш амалиётини такомиллаштиришга хизмат қилади.

Калит сўзлар: консолидациялашган молиявий ҳисобот, корпоратив гуруҳ, ягона иқтисодий субъект, МҲХС (IFRS) 10, назорат, тўлиқ консолидация, улушли қатнашиш усули, гудвилл, назорат қилинмайдиган улуш, рақамли консолидация.

КОНСОЛИДИРОВАННАЯ ФИНАНСОВАЯ ОТЧЁТНОСТЬ: ПРИНЦИПЫ, МЕТОДЫ И СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ

Умарова Зумрад Низомиддин кизи

научный исследователь

Ташкентский Международный Университет Кимё

E-mail: zumrad.umarova.n@gmail.com

ORCID: 0000-0003-3068-5779

Аннотация. В статье с теоретической и практической точек зрения проанализированы основные принципы, методы и современные подходы к составлению консолидированной финансовой отчётности. Консолидированная финансовая отчётность рассматривается как информационная система, отражающая корпоративную группу в качестве единого экономического субъекта. В исследовании системно рассмотрены вопросы определения периметра консолидации, унификации учётной политики, исключения внутригрупповых операций и остатков, а также расчёта гудвилла и неконтролирующей доли участия. Кроме того, раскрыто содержание методов полной консолидации, пропорциональной консолидации и метода долевого участия. В эмпирической части исследования проанализированы консолидированные финансовые отчёты АО «Узбекнефтегаз» и АО «Национальные электрические сети Узбекистана» за 2024 год, на основе чего сформулированы практические выводы. Результаты исследования направлены на совершенствование практики подготовки консолидированной финансовой отчётности в Республике Узбекистан в соответствии с Международными стандартами финансовой отчётности (МСФО).

Ключевые слова: консолидированная финансовая отчётность, корпоративная группа, единый экономический субъект, МСФО (IFRS) 10, контроль, полная консолидация, метод долевого участия, гудвилл, неконтролирующая доля участия, цифровая консолидация.

CONSOLIDATED FINANCIAL STATEMENTS: PRINCIPLES, METHODS, AND MODERN APPROACHES

Umarova Zumrad Nizomiddin kizi

Researcher

Kimyo International University in Tashkent

E-mail: zumrad.umarova.n@gmail.com

ORCID: 0000-0003-3068-5779

Abstract. This article provides a theoretical and practical analysis of the fundamental principles, methods, and modern approaches to the preparation of consolidated financial statements. Consolidated financial statements are considered an information system that presents a corporate group as a single economic entity. The study systematically examines key issues, including the determination of the consolidation perimeter, the harmonization of accounting policies, the elimination of intra-group transactions and balances, and the recognition and measurement of goodwill and non-controlling interests. Furthermore, the paper explains the essence of the full consolidation method, the proportional consolidation method, and the equity method. The empirical part of the study analyzes the 2024 consolidated financial statements of JSC «Uzbekneftegaz» and JSC «National Electric Networks of Uzbekistan,» based on which practical conclusions are drawn. The findings of the research contribute to improving the practice of preparing consolidated financial statements in Uzbekistan in accordance with International Financial Reporting Standards (IFRS).

Keywords: consolidated financial statements, corporate group, single economic entity, IFRS 10, control, full consolidation, equity method, goodwill, non-controlling interests, digital consolidation.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Childs, W.H. Consolidated Financial Statements: Principles and Procedures. – Ithaca, NY: Cornell University Press, 1949. – 367 p.

2. Walker, R.G. International Accounting Compromises: The Case of Consolidation Accounting // Abacus. – 1978. – Vol. 14. – № 2. – P. 97-111. – DOI: 10.1111/j.1467-6281.1978.tb00060.x

3. Grossi, G. New development: Consolidated financial reporting as a stimulus for change in Italian local government // Public Money & Management. – 2009. – Vol. 29. – № 4. – P. 261–264. – DOI

4. Kam, V. Accounting Theory. – 2-нашр. – New York: John Wiley & Sons, 1990. – 608 б. – ISBN 978-0-471-50704-8.

5. Schroeder, R. G.; Clark, M. W.; Cathey, J. M. Financial Accounting Theory and Analysis: Text and Cases. – 9-нашр. – Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2009. – 630 б. – ISBN 978-0-47012-881-7.

6. Riahi-Belkaoui, A. Accounting Theory. – London: Thomson, 2004. – 598 б. – ISBN 978-1-84480-029-2.

7. Kucher, S.V. Features of consolidated financial statements: foreign experience // Проблеми теорії та методології бухгалтерського обліку, контролю і аналізу. – 2016. – Вип. 2–3 (35). – P. 185–194. – ISSN 1994-1749.

8. IFRS Foundation. International Financial Reporting Standard 10: Consolidated Financial Statements (IFRS 10). — London: IFRS Foundation, 2021. — [Электронный ресурс]. (дата обращения: 11.01.2026) (https://www.ifrs.org/content/dam/ifrs/publications/pdf-standards/english/2021/issued/part-a/ifrs-10-consolidated-financial-statements.pdf).

9. IFRS Foundation. International Financial Reporting Standard 3: Business combination (IFRS 3). — London: IFRS Foundation, 2021. — [Электронный ресурс]. (дата обращения: 11.01.2026) (https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-3-business-combinations.html/content/dam/ifrs/publications/html-standards/english/2025/issued/ifrs3/)

10. Ding; Lebas; Stolowy. (2013). Financial accounting and reporting : a global perspective. — 4th revised ed. — Andover : Cengage Learning, 2013. — 800 p. — ISBN 9781408076866.

11. С.С. Насретдинов, Б.А. Хасанов. Консолидациялаштирилган (умумлаштирилган) бухгалтерия ҳисоботи // Ўзбекистон иқтисодий ахборотномаси. – Тошкент, 2003. -№10. – Б.14-16.

12. Н.Б. Хўжабеков. Бизнес бирлашишида консолидациялашган молиявий ҳисоботларни такомиллаштириш: иқтисод фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун диссертация автореферати. – Тошкент, 2009. – Б. 7-17.

13. Н.К. Ризаев. Интеллектуал мулк объектлари ҳисоби ва таҳлилини ташкил этиш методологияси: фан доктори (DSc) илмий даражасини олиш учун диссертация автореферати. – Тошкент, 2018. – Б. 5-14.

14. Ризаев Н. К.; Темирханова М. Ж.; Ли Ш. Improving the Intangible Assets Accounting: In a Pandemic Period // Annals of the Romanian Society for Cell Biology (Annals of R.S.C.B.). – 2021. – Vol. 25. – Issue 2. – P. 573–590. – [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://annalsofrscb.ro/index.php/journal/article/download/985/830/1851 (дата обращения: 24.01.2026).

15. С.А. Джумaнoв. Молиявий ҳисобoт ахборотлaрини халқаро стандартлaр aсoсидa кoмпиляция қилиш: иқтисод фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун диссертация автореферати. – Тошкент, 2019. – Б. 11-24.

16. I. Avazov. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot ma’lumotlarini tahlil qilish masalalari // Muhandislik va iqtisodiyot. – Toshkent, 2025 yil, noyabr. – № 11. Б.358362.(https://muhandislikiqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/1351?utm_source=chatgpt.com)

17. Х. Хасанова. (2024). Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида инвестициялар ҳисобини ташкил этиш. Академические исследования в современной науке, 3(50), Б. 168–171. (https://inlibrary.uz/index.php/arims/article/view/62006)

18. S. Safarov. “Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni tuzishning chet mamlakatlar tajribasi va undan mamlakatimiz iqtisodiyotida joriy etish istiqbollari”. Modern Science and Research, vol. 4, no. 4, Apr. 2025, pp. 914-9, https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/79924.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan