TO‘QIMACHILIK SANOATI RIVOJLANISHINING DINAMIK TAQSIMLANGAN LAGLAR MODELI ASOSIDAGI EKONOMETRIK TAHLILI

Shoyimov Adiz Sadredinovich

mustaqil izlanuvchi

Termiz davlat universiteti

E-mail:adizshoyimov@gmail.com

Annotatsiya. Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati to‘qimachilik sanoatining rivojlanishiga investitsiyalarning ta’siri ekonometrik modellashtirish asosida tadqiq etilgan. Tadqiqotda 2010–2025-yillarga oid statistik ma’lumotlardan foydalanilib, ishlab chiqarish hajmi, investitsiyalar, eksport-import ko‘rsatkichlari va bandlik o‘rtasidagi bog‘liqliklar tahlil qilingan. Investitsiyalarning vaqt bo‘yicha kechikkan ta’sirini aniqlash maqsadida dinamik taqsimlangan lag modeli, Koyck modeli hamda Almon polynomial lag modeli qo‘llanilgan. Tadqiqot natijalari investitsiyalarning ishlab chiqarish hajmiga eng katta ta’siri bir yil kechikish bilan namoyon bo‘lishini ko‘rsatgan. Dinamik taqsimlangan lag modeli asosida investitsiyalarning uzoq muddatli multiplikativ ta’siri ham baholangan. Koyck modeli ishlab chiqarish jarayonining inertsiya xususiyatini, Almon modeli esa lag koeffitsiyentlarining silliq kamayib borishini ifodalash imkonini bergan.

Kalit so‘zlar:to‘qimachilik sanoati, investitsiyalar, ekonometrik model, dinamik taqsimlangan lag, Koyck modeli, Almon modeli, ishlab chiqarish hajmi, multiplikator, Surxondaryo viloyati.

ЭКОНОМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ РАЗВИТИЯ ТЕКСТИЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ НА ОСНОВЕ ДИНАМИЧЕСКОЙ МОДЕЛИ РАСПРЕДЕЛЕННЫХ ЗАДЕРЖЕК

Шоимов Адиз Садрединович

независимый исследователь

 Термизский государственный университет

E-mail: adizshoyimov@gmail.com

Аннотация. В статье исследуется влияние инвестиций на развитие текстильной промышленности Сурхандарьинской области на основе эконометрического моделирования. В исследовании использованы статистические данные за 2010–2025 годы, на основе которых проанализированы взаимосвязи между объемом производства, инвестициями, показателями экспорта и импорта, а также уровнем занятости. Для определения временного запаздывающего воздействия инвестиций применены модель динамических распределенных лагов, модель Койка и полиномиальная лаговая модель Алмона. Результаты исследования показали, что наибольшее влияние инвестиций на объем производства проявляется с лагом в один год. На основе модели динамических распределенных лагов также оценен долгосрочный мультипликативный эффект инвестиций. Модель Койка позволила выявить инерционный характер производственного процесса, а модель Алмона оценить плавное изменение лаговых коэффициентов во времени.

Ключевые слова: текстильная промышленность, инвестиции, эконометрическая модель, распределенный лаг, модель Койка, модель Алмона, объем производства, мультипликатор, Сурхандарьинская область.

ECONOMETRIC ANALYSIS OF TEXTILE INDUSTRY DEVELOPMENT BASED ON DYNAMIC DISTRIBUTED LAG MODEL


Shoyimov Adiz Sadredinovich

Independent Researcher, Termez State University

Email:adizshoyimov@gmail.com

Abstract. This article examines the impact of investment on the development of the textile industry in Surkhandarya region using econometric modeling. Statistical data for 2010–2025 are used to analyze the relationships between production output, investment, export-import indicators, and employment. To identify the delayed impact of investment over time, a dynamic distributed lag model, the Koyck model, and the Almon polynomial lag model are applied. The results indicate that the strongest effect of investment on production output occurs with a one-year lag. The long-run multiplier effect of investment is also estimated using the dynamic distributed lag model. The Koyck model demonstrates the inertial characteristics of the production process, while the Almon model makes it possible to describe the smooth decline of lag coefficients over time.

Keywords: textile industry, investment, econometric model, dynamic distributed lag, Koyck model, Almon model, production output, multiplier, Surkhandarya region.


https://doi.org/10.5281/zenodo.22696159
https://zenodo.org/records/22696159

Shoyimov Adiz Sadredinovich. (2026). TO’QIMACHILIK SANOATI RIVOJLANISHINING DINAMIK TAQSIMLANGAN LAGLAR MODELI ASOSIDAGI EKONOMETRIK TAHLILI. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(2), 92. https://doi.org/10.5281/zenodo.22696159

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Gujarati DN, Porter DC Asosiy Ekonometrika . Nyu-York: McGraw-Hill, 2009.
  2. Wooldridge JM Kirish Ekonometrikasi: Zamonaviy yondashuv . 7-nashr. Boston: Cengage Learning, 2020.
  3. Greene WH Ekonometrik tahlil . 8-nashr. Pearson, 2018.
  4. Gujarati DN, Porter DC, Gunasekar S. Asosiy ekonometrika .  5-nashr. Yangi Dehli: McGraw-Hill Education, 2017.
  5. Johnston J., DiNardo J. Ekonometrik usullar . 4-nashr. Nyu-York: McGraw-Hill, 1997.
  6. Koyck LM Tarqatilgan kechikishlar va investitsiya tahlili . Amsterdam: North-Holland nashriyot kompaniyasi, 1954.
  7. Almon S. Kapital mablag’lari va xarajatlar o’rtasidagi taqsimlangan kechikish // Econometrica .  1965  33-jild, 1-son. 178–196-betlar.
  8. Enders W. Amaliy ekonometrik vaqt seriyasi . 4-nashr.  Wiley, 2014.
  9. Verbeek M. Zamonaviy ekonometrika bo’yicha qo’llanma .  5-nashr.  Wiley, 2017.
  10. Surxondaryo viloyati statistika boshqarmasi. Surxondaryo viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga oid statistik ma’lumotlar, 2010-2025-yillar .  Termiz.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan