RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA BUDJET TASHKILOTLARIDA DAVLAT MOLIYAVIY NAZORATINI TAKOMILLASHTIRISH: FARG‘ONA VILOYATI MISOLIDA

Jaxbarov Jamshidbek Tilavoldi o‘g‘li

O‘zbekiston Respublikasi

 iqtisodiyot va moliya vazirligi bosh mutaxassisi

Email: jamshid.jaxbarov@gmail.com

ORCID: 0009-0000-1876-3709

Annotatsiya. Maqolada raqamli texnologiyalardan foydalangan holda budjet tashkilotlarida davlat moliyaviy nazoratini takomillashtirish masalalari Farg‘ona viloyati misolida tadqiq etilgan. Tadqiqot maqsadi — budjet xarajatlari nazorati jarayonida axborot tizimlari o‘rtasidagi integratsiya yo‘qligi sabab yuzaga kelayotgan moliyaviy yo‘qotishlarni miqdoriy baholash va ularni bartaraf etishning raqamli mexanizmlarini ishlab chiqishdan iborat. Farg‘ona viloyati Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi va Hisob palatasining 2020–2025-yillardagi audit hisobotlari, statistik ma’lumotlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida “UzASBO-2” dasturiy majmuasini elektr energiyasi va tabiiy gazni hisobga olish tizimlari, Soliq qo‘mitasining elektron hisobot tizimi hamda “E-Kengash”/“E-Qaror” dasturlari bilan real vaqt rejimida integratsiya qilishga asoslangan besh yo‘nalishdagi raqamli yechim taklif etilgan bo‘lib, ularning joriy etilishi bir yilda, bitta viloyat miqyosida, jami taxminan 469 mlrd so‘mdan ortiq moliyaviy samara berishi asoslab berilgan. Shuningdek, davlat moliyaviy nazorati tizimini tashkiliy takomillashtirish, jumladan nazorat inspeksiyasi va ichki auditni institutsional ajratish, ichki audit tuzilmalarini rivojlantirish markazini tashkil etish hamda sun’iy intellektga asoslangan monitoring vositalarini (masalan, “AI budget control”) joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Olingan natijalar Janubiy Koreya (dBrain+), Fransiya va Avstraliya tajribalari bilan qiyoslangan.

Kalit so‘zlar: davlat moliyaviy nazorati, raqamli texnologiyalar, budjet tashkilotlari, ichki audit, UzASBO-2, sun’iy intellekt, moliyaviy nazorat samaradorligi, Farg‘ona viloyati.

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ГОСУДАРСТВЕННОГО ФИНАНСОВОГО КОНТРОЛЯ В БЮДЖЕТНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ НА ОСНОВЕ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ: НА ПРИМЕРЕ ФЕРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ

Жахбаров Жамшидбек Тилаволди угли

главный специалист

 Министерства экономики и финансов

 Республики Узбекистан

Email: jamshid.jaxbarov@gmail.com

ORCID: 0009-0000-1876-3709

Аннотация. В статье исследуются вопросы совершенствования государственного финансового контроля в бюджетных организациях с использованием цифровых технологий на примере Ферганской области. Цель исследования — количественная оценка финансовых потерь, возникающих вследствие отсутствия интеграции между информационными системами в процессе контроля бюджетных расходов, и разработка цифровых механизмов их устранения. Проанализированы отчёты по результатам аудита и статистические данные Инспекции государственного финансового контроля и Счётной палаты Ферганской области за 2020–2025 годы. В результате исследования предложено пять направлений цифровых решений, основанных на интеграции программного комплекса «UzASBO-2» с системами учёта электроэнергии и природного газа, электронной системой налоговой отчётности, а также приложениями «E-Kengash»/«E-Qaror» в режиме реального времени; обосновано, что их внедрение обеспечит суммарный финансовый эффект более 469 млрд сум в год в масштабе одной области. Также разработаны предложения по организационному совершенствованию системы, включая институциональное разграничение инспекции и внутреннего аудита, создание центра развития служб внутреннего аудита и внедрение инструментов мониторинга на основе искусственного интеллекта («AI budget control»). Полученные результаты сопоставлены с опытом Южной Кореи (dBrain+), Франции и Австралии.

Ключевые слова: государственный финансовый контроль, цифровые технологии, бюджетные организации, внутренний аудит, UzASBO-2, искусственный интеллект, эффективность финансового контроля, Ферганская область.

IMPROVING STATE FINANCIAL CONTROL IN BUDGET ORGANISATIONS THROUGH DIGITAL TECHNOLOGIES: EVIDENCE FROM FERGANA REGION

Jakhbarov Jamshidbek Tilavoldi ogli

Chief Specialist at the

 Ministry of Economy and Finance

 of the Republic of Uzbekistan

Email: jamshid.jaxbarov@gmail.com

ORCID: 0009-0000-1876-3709

Abstract. This article examines the improvement of state financial control in budget organisations through digital technologies, using Fergana region as a case study. The research aims to quantify the financial losses arising from the lack of integration between information systems in the process of controlling budget expenditures, and to develop digital mechanisms to eliminate them. Audit reports and statistical data of the State Financial Control Inspectorate and the Accounts Chamber of Fergana region for 2020–2025 were analysed. The study proposes five directions of digital solutions based on the real-time integration of the “UzASBO-2” software package with electricity and natural gas metering systems, the electronic tax reporting system, and the “E-Kengash”/“E-Qaror” applications; it is substantiated that their implementation would yield a combined financial effect exceeding 469 billion UZS per year in a single region. Proposals for organisational improvement of the system are also developed, including the institutional separation of inspection and internal audit, the establishment of an internal audit development centre, and the introduction of AI-based monitoring tools (“AI budget control”). The findings are compared with the experience of South Korea (dBrain+), France and Australia.

Keywords: state financial control, digital technologies, budget organisations, internal audit, UzASBO-2, artificial intelligence, control effectiveness, Fergana region.

https://doi.org/10.5281/zenodo.22800806

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Corruption Perceptions Index 2025. Transparency International. URL: https://www.transparency.org/en/news/cpi-2025-findings-insights-corruption (murojaat sanasi: 2026-yil yanvar).

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 18-dekabrdagi PF-252-son “Davlat auditi va moliyaviy nazorati faoliyatini yanada takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. URL: https://lex.uz/docs/7926706.

3. IMF. Artificial Intelligence as Public Financial Management Infrastructure. PFM Blog, 2025. URL: https://blog-pfm.imf.org.

4. OECD. Governing with Artificial Intelligence. OECD Publishing, 2025. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/06/governing-with-artificial-intelligence_398fa287/795de142-en.pdf.

5. Lubin Doe, Pattanayak Sailendra Financial control in african countries. Public Financial Management Technical Guidance Note February 2008, 4.

6. Munteanua V., Zahariab D. Current Trends in Internal Audit. 5th World Conference on Educational Sciences 2013, ScienceDirect, Procedia – Social and Behavioral Sciences 116 (2014) 2239 – 2242.

7. Koning Robert. Public internal financial control. 2007.

8. Самаруха В.И., Деревсова И.В. Государственный финансовый контроль в российской федерации Учебное пособие Иркутск Издательство БГУ 2018 8-стр.

9. Миляков Н.В. Финансы учебник Москва ИНФРА М 2004 г.

10. Зудилин А.П., Ахмедов Ф.Н. Финансовый контроль Учеб. Пособие Москва Издательство Российского университета дружбы народов 2000 г.

11. Прокофьев С.Е. Новации в сфере государственного финансового контроля, осуществляемого казначейством россии Финансы и кредит 10 (634) – 2015 3-стр.

12. Мелник M.B., Пантелеев A.C., Звездин А.Л. Ревизия и контроль учебного пособия Москва ИД ФБК-ПРЕСС 2003 23.

13. Vaxobov A., Malikov T. “Moliya” (darslik), Noshir, 2011.

14. Malikov T.S., Jalilov Sh.Q. “Budjet–soliq siyosati” (o‘quv qo‘llanma), Iqtisod-moliya, 2011.

15. Ibragimov A.K., Sugirbayev B.B. “Budjet nazorati va auditi” (o‘quv qo‘llanma), infoCOM.UZ, 2010.

16. O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasi. Farg‘ona viloyati mahalliy budjeti 2023 va 2025-yillar ijrosi bo‘yicha tashqi audit hisoboti.

  17. Ministry of Economy and Finance, Republic of Korea. (2023). dBrain+ AI-Integrated Fiscal Management System. Seoul.

18. European Commission. (2021). Public Internal Financial Control (PIFC) Guidelines. Brussels.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan