MINTAQAVIY EKSPORT DIVERSIFIKATSIYASINI O‘LCHASH USULLARI: NAZARIY-USLUBIY TAHLIL VA XORAZM VILOYATI MISOLIDA APROBATSIYA

Saburov Javohir Kaxramon o‘g‘li

Abu Rayhon Beruniy nomidagi

Urganch davlat universiteti mustaqil izlanuvchisi,

“Ma’mun universiteti” o‘qituvchisi

E-mail: saburov_javohir@mamunedu.uz

Annotatsiya. Maqolada mintaqaviy eksport diversifikatsiyasini o‘lchashning asosiy usullari – konsentratsiya indekslari (Herfindal–Xirshman indeksi, uning normallashtirilgan shakli, Teyl entropiya indeksi), eksport o‘sishining ekstensiv va intensiv marjalari, ochiq qiyosiy ustunlik va eksport murakkabligi ko‘rsatkichlari nazariy-uslubiy jihatdan tahlil qilingan. Har bir usulning axborot bazasiga qo‘yadigan talablari, afzalliklari va cheklovlari qiyosiy baholangan. Usullar Xorazm viloyatining 2021–2024-yillardagi eksport ma’lumotlari asosida aprobatsiya qilinib, eksport hajmi 84,9 foizga o‘sgani holda tovar tarkibi bo‘yicha konsentratsiya darajasi deyarli o‘zgarmaganligi, o‘sish asosan yetakchi tovar guruhining almashuvi hisobiga ro‘y berganligi aniqlangan. Mintaqaviy darajada eksport diversifikatsiyasini monitoring qilish uchun ko‘rsatkichlar tizimi taklif etilgan.

Kalit so‘zlar: eksport diversifikatsiyasi, Herfindal–Xirshman indeksi, Teyl indeksi, ekstensiv marja, intensiv marja, ochiq qiyosiy ustunlik, mintaqaviy eksport, Xorazm viloyati.

МЕТОДЫ ИЗМЕРЕНИЯ ДИВЕРСИФИКАЦИИ РЕГИОНАЛЬНОГО ЭКСПОРТА: ТЕОРЕТИКО-МЕТОДИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ И АПРОБАЦИЯ НА ПРИМЕРЕ ХОРЕЗМСКОЙ ОБЛАСТИ

Сабуров Джавохир Кахрамон угли

независимый исследователь

Ургенчского государственного

 университета имени Абу Райхана Беруни

 преподаватель «Университета Мамуна»

E-mail: saburov_javohir@mamunedu.uz

Аннотация. В статье проанализированы с теоретико-методологической точки зрения основные методы измерения диверсификации регионального экспорта – индексы концентрации (индекс Херфиндаля–Хиршмана, его нормированная форма, энтропийный индекс Тейла), экстенсивная и интенсивная маржа роста экспорта, показатели выявленного сравнительного преимущества и сложности экспорта. Дана сравнительная оценка требований каждого метода к информационной базе, их преимуществ и ограничений. Методы апробированы на данных об экспорте Хорезмской области за 2021–2024 годы: установлено, что при росте объёма экспорта на 84,9% уровень товарной концентрации практически не изменился, а рост был обеспечен главным образом сменой ведущей товарной группы. Предложена система показателей для мониторинга диверсификации экспорта на региональном уровне.

Ключевые слова: диверсификация экспорта, индекс Херфиндаля–Хиршмана, индекс Тейла, экстенсивная маржа, интенсивная маржа, выявленное сравнительное преимущество, региональный экспорт, Хорезмская область.

METHODS FOR MEASURING REGIONAL EXPORT DIVERSIFICATION: THEORETICAL AND METHODOLOGICAL ANALYSIS AND APPLICATION TO THE KHOREZM REGION

Saburov Javohir Kaxramon o‘g‘li

Independent Researcher at Urgench

 State University named after

 Abu Rayhan Beruni, Lecturer at “Mamun University”

E-mail: saburov_javohir@mamunedu.uz

Abstract. The article provides a theoretical and methodological analysis of the main methods for measuring regional export diversification: concentration indices (the Herfindahl–Hirschman index, its normalized form and the Theil entropy index), the extensive and intensive margins of export growth, revealed comparative advantage and export sophistication indicators. The data requirements, advantages and limitations of each method are compared. The methods are tested on export data of the Khorezm region for 2021–2024. The results show that while export volume grew by 84.9%, product concentration remained almost unchanged, and growth was driven mainly by a change in the leading product group. A system of indicators for monitoring export diversification at the regional level is proposed.

Keywords: export diversification, Herfindahl–Hirschman index, Theil index, extensive margin, intensive margin, revealed comparative advantage, regional exports, Khorezm region.

https://doi.org/10.5281/zenodo.23202095

Foydalanilgan adabiyotlar

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. – www.lex.uz.

2. Imbs J., Wacziarg R. Stages of diversification // American Economic Review. – 2003. – Vol. 93, No. 1. – P. 63–86.

3. Cadot O., Carrère C., Strauss-Kahn V. Export diversification: what’s behind the hump? // Review of Economics and Statistics. – 2011. – Vol. 93, No. 2. – P. 590–605.

4. Hummels D., Klenow P.J. The variety and quality of a nation’s exports // American Economic Review. – 2005. – Vol. 95, No. 3. – P. 704–723.

5. Hausmann R., Hwang J., Rodrik D. What you export matters // Journal of Economic Growth. – 2007. – Vol. 12, No. 1. – P. 1–25.

6. Hidalgo C.A., Hausmann R. The building blocks of economic complexity // Proceedings of the National Academy of Sciences. – 2009. – Vol. 106, No. 26. – P. 10570–10575.

7. Agosin M.R., Alvarez R., Bravo-Ortega C. Determinants of export diversification around the world: 1962–2000 // The World Economy. – 2012. – Vol. 35, No. 3. – P. 295–315.

8. Balassa B. Trade liberalisation and “revealed” comparative advantage // The Manchester School. – 1965. – Vol. 33, No. 2. – P. 99–123.

9. Hirschman A.O. National Power and the Structure of Foreign Trade. – Berkeley: University of California Press, 1945. – 170 p.

10. Theil H. Economics and Information Theory. – Amsterdam: North-Holland, 1967. – 488 p.

11. Melitz M.J. The impact of trade on intra-industry reallocations and aggregate industry productivity // Econometrica. – 2003. – Vol. 71, No. 6. – P. 1695–1725.

12. Krugman P. Increasing returns and economic geography // Journal of Political Economy. – 1991. – Vol. 99, No. 3. – P. 483–499.

13. Saburov J.K. Xorazm mintaqasining tashqi iqtisodiy faoliyati va uning samaradorligini belgilovchi asosiy omillar // “Turizm va ta’lim integratsiyasining zamonaviy modellari” mavzusidagi xalqaro ilmiy-anjuman materiallari. – Urganch: Khwarezm publication, 2026. – B. 180–186. 14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Xorazm viloyati tashqi savdo ko‘rsatkichlari, 2021–2024-yillar. – www.stat.uz

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan