OLIY TA’LIM MUASSASALARINING IQTISODIY BARQARORLIGINI KOMPLEKS BAHOLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Otaxonov Komilxon Saidolim o‘g‘li
Toshkent xalqaro universiteti,
PhD mustaqil izlanuvchisi
ORCID: 0009-0009-5363-2507
E-mail: kamilotakhonov@gmail.com
Annotatsiya. Maqolada oliy ta’lim muassasalari (OTM) iqtisodiy barqarorligini kompleks baholash metodologiyasini takomillashtirish masalasi o‘rganilgan. Kompozit indikatorlar nazariyasi, moliyaviy tahlil, entropiya usuli va ierarxiyalar tahlili usuli asosida beshta sub-indeks hamda 15 ta ko‘rsatkichdan iborat baholash tizimi taklif etilgan. Vaznlarni kombinatsiyalash, uch zonali baholash shkalasi va sezgirlik tahlilini qamrab olgan olti bosqichli algoritm ishlab chiqilgan. 2024–2025-yillardagi budjet parametrlari va talabalar soni dinamikasi qiyoslangan; bir talabaga nisbatan hisoblangan indikativ ko‘rsatkichning cheklovlari izohlangan. Taklif etilgan metodologiya OTMlarning moliyaviy mustaqilligi, samaradorligi, to‘lov qobiliyati, daromadlari diversifikatsiyasi va rivojlanish salohiyatini uyg‘un baholashga xizmat qiladi. Metodologiya amaliy tanlanmada sinovdan o‘tkazilishi va chegaraviy qiymatlari empirik ma’lumotlar asosida aniqlashtirilishi lozim.
Kalit so‘zlar: iqtisodiy barqarorlik, kompozit indeks, kompleks baholash, entropiya usuli, ierarxiyalar tahlili usuli, sezgirlik tahlili, oliy ta’lim muassasasi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОЛОГИИ КОМПЛЕКСНОЙ ОЦЕНКИ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЙ
Отахонов Комилхон Саидолим угли
Ташкентский международный университет,
независимый соискатель степени PhD
ORCID: 0009-0009-5363-2507
E-mail: kamilotakhonov@gmail.com
Аннотация. В статье рассматривается совершенствование методологии комплексной оценки экономической устойчивости высших образовательных организаций. На основе теории композитных индикаторов, финансового анализа, энтропийного метода и метода анализа иерархий предложена система из пяти субиндексов и 15 показателей. Разработан шестиэтапный алгоритм, предусматривающий комбинированное определение весов, трёхзонную шкалу и анализ чувствительности. Сопоставлены бюджетные параметры за 2024–2025 годы и динамика численности студентов; отмечены ограничения индикативного расчёта бюджетных средств на одного студента. Предлагаемая методология требует апробации на данных высших образовательных организаций и эмпирического уточнения пороговых значений.
Ключевые слова: экономическая устойчивость, композитный индекс, комплексная оценка, энтропийный метод, метод анализа иерархий, анализ чувствительности.
IMPROVING THE METHODOLOGY FOR COMPREHENSIVE ASSESSMENT OF THE ECONOMIC SUSTAINABILITY OF HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS
Otaxonov Komilxon Saidolim ugli
Tashkent International University,
Independent PhD Researcher
ORCID: 0009-0009-5363-2507
E-mail: kamilotakhonov@gmail.com
Abstract. This article examines improvements to the methodology for comprehensively assessing the economic sustainability of higher education institutions. Drawing on composite indicator theory, financial analysis, the entropy method and the analytic hierarchy process, it proposes an assessment system comprising five sub-indices and 15 indicators. A six-stage algorithm combines indicator weights, a three-zone classification and sensitivity analysis. Budget parameters for 2024–2025 are compared with changes in student enrolment, while the limitations of the indicative per-student budget ratio are clarified. The proposed methodology requires empirical validation using institutional data and calibration of its classification thresholds.
Keywords: economic sustainability, composite index, comprehensive assessment, entropy method, analytic hierarchy process, sensitivity analysis.
Otaxonov Komilxon Saidolim o’g’li. (2026). OLIY TA’LIM MUASSASALARINING IQTISODIY BARQARORLIGINI KOMPLEKS BAHOLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(6), 73–79. https://doi.org/10.5281/zenodo.24054955
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61-son «Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori (amaldagi tahriri) // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/-5793251.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1-avgustdagi 419-son «Moliyaviy mustaqillik berilgan davlat oliy ta’lim muassasalarida davlat buyurtmasi (davlat granti) asosida kadrlar tayyorlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetidan moliyalashtirish tartibini tasdiqlash to‘g‘risida»gi qarori (amaldagi tahriri) // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/-6137567.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 29-dekabrdagi PQ-422-son «O‘zbekiston Respublikasining “2024-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi Qonuni ijrosini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/-6721144.
4. O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabrdagi O‘RQ-1011-son «2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida»gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/-7277618.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 25-dekabrdagi PQ-455-son «O‘zbekiston Respublikasining “2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi Qonuni ijrosini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/-7283107.
6. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Oliy ta’lim tashkilotlarida talabalar soni (jami): 2024–2025-yillar statistik ko‘rsatkichlari. – SIAT, 2026. – URL: https://siat.stat.uz/data/1357/?lang=uz.
7. Beaver W. H. Financial ratios as predictors of failure // Journal of Accounting Research. – 1966. – Vol. 4, Empirical Research in Accounting: Selected Studies. – P. 71–111.
8. Altman E. I. Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy // The Journal of Finance. – 1968. – Vol. 23, No. 4. – P. 589–609. – DOI: 10.1111/j.1540-6261.1968.tb00843.x.
9. Bowen H. R. The Costs of Higher Education: How Much Do Colleges and Universities Spend per Student and How Much Should They Spend? – San Francisco: Jossey-Bass, 1980. – 287 p.
10. Johnstone D. B. The economics and politics of cost sharing in higher education: comparative perspectives // Economics of Education Review. – 2004. – Vol. 23, No. 4. – P. 403–410. – DOI: 10.1016/j.econedurev.2003.09.004.
11. Estermann T., Nokkala T., Steinel M. University Autonomy in Europe II: The Scorecard. – Brussels: European University Association, 2011. – URL: https://www.eua.eu/downloads/publications/university%20autonomy%20in%20europe%20ii%20-%20the%20scorecard.pdf.
12. OECD; European Commission, Joint Research Centre. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. – Paris: OECD Publishing, 2008. – 162 p. – DOI: 10.1787/9789264043466-en.
13. Saaty T. L. The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. – New York: McGraw-Hill, 1980. – 287 p.
14. Zeleny M. Multiple Criteria Decision Making. – New York: McGraw-Hill, 1982. – 563 p.
15. Saltelli A., Ratto M., Andres T., Campolongo F., Cariboni J., Gatelli D., Saisana M., Tarantola S. Global Sensitivity Analysis: The Primer. – Chichester: John Wiley & Sons, 2008. – 304 p. – DOI: 10.1002/9780470725184.
