KORXONA MOLIYAVIY HOLATINING TIZIMLI TAHLILI

Abdujaborova Mahmura Toshmuxamadovna

Toshkent davlat

iqtisodiyot universiteti dotsenti, PhD
E-mail: maamura@bk.ru
ORCID: 0009-0009-5880-4961

Annotatsiya. Maqolada korxona moliyaviy holatining tizimli tahlili uchta oʻzaro bogʻliq yoʻnalishda ishlab chiqilgan. Avvalo tahlilning maqsadi, obyekti, bosqichlari va koʻrsatkichlarini birlashtiruvchi toʻqqiz bosqichli tizim taklif qilingan. Soʻngra bosqichlar natijalarini sintez qilish uchun morfologik yondashuv qoʻllanilib, moliyaviy barqarorlik, toʻlov qobiliyati, faollik va rentabellik koʻrsatkichlarining meʼyorga nisbatan holatlari yagona morfologik matritsada tizimlashtirilgan, moliyaviy holat turlari va tuzatish choralari belgilangan. Nihoyat, nomoliyaviy kapital va balansdan tashqari risklarni qamrab oluvchi integratsiyalashgan hisobot modeli va uning tahlildagi ahamiyati asoslangan.

Kalit soʻzlar: moliyaviy holat, tizimli tahlil, integratsiyalashgan hisobot, toʻlov qobiliyati, moliyaviy barqarorlik, pul oqimi, integral indeks, morfologik tahlil, boshqaruv qarorlari.

СИСТЕМНЫЙ АНАЛИЗ ФИНАНСОВОГО СОСТОЯНИЯ ПРЕДПРИЯТИЯ

Абдужаборова Маъмура Тошмухамадовна

доцент Ташкентского государственного

экономического университета, PhD
E–mail: maamura@bk.ru
ORCID: 0009-0009-5880-4961

Аннотация. В статье системный анализ финансового состояния предприятия разработан по трем взаимосвязанным направлениям. Сначала предложена девятиэтапная система организации анализа, объединяющая его цель, объект, этапы и показатели. Затем для синтеза результатов этапов применен морфологический подход: состояния показателей финансовой устойчивости, платежеспособности, деловой активности и рентабельности относительно нормативов систематизированы в единой морфологической матрице, определены типы финансового состояния и корректирующие меры. Наконец, обоснована модель интегрированной отчетности, охватывающая нефинансовые капиталы и забалансовые риски, и ее значение для анализа.

Ключевые слова: финансовое состояние, системный анализ, интегрированная отчетность, платежеспособность, финансовая устойчивость, денежный поток, интегральный индекс, морфологический анализ, управленческие решения.

SYSTEMS ANALYSIS OF AN ENTERPRISE’S FINANCIAL CONDITION

Abdujaborova Mamura Toshmuxamadovna

Associate professor of

Tashkent State

University of Economics, PhD
E-mail: maamura@bk.ru
ORCID: 0009-0009-5880-4961

Abstract. The article develops a systems analysis of an enterprise’s financial condition in three interrelated directions. First, a nine-stage system for organizing the analysis is proposed, linking its purpose, object, stages and indicators. Second, a morphological approach is applied to synthesize stage results: the states of financial stability, solvency, activity and profitability indicators relative to their norms are arranged in a single morphological matrix, and types of financial condition and corrective measures are defined. Finally, an integrated reporting model covering non-financial capitals and off-balance-sheet risks is substantiated together with its role in analysis.

Key words: financial condition, systems analysis, integrated reporting, solvency, financial stability, cash flow, integral index, morphological analysis, management decisions.

https://doi.org/10.5281/zenodo.23243684

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

1. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Davlat ishtirokidagi korxonalarni moliyaviy sogʻlomlashtirish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi 1013-son qarori. 14.12.2018. https://www.lex.uz
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 24 fevraldagi «Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga oʻtish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PQ-4611-son qarori // Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 25.02.2020 y., 07/20/4611/0209-son. https://www.lex.uz
3. Abdujaborova M.T. Moliyaviy hisobotlar elementlarini bashoratlash // Moliya ilmiy jurnali. – 2026. – №1. – 148–156 b.
4. Abdujaborova M.T. Pul oqimlari tahlili // Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. – 2023. – №4. – 93–97 b.
5. Abdujaborova M.T. Toʻlovga qobiliyatlilik tahlili // Logistika va iqtisodiyot. – 2022. – №2.
6. Abdujaborova M.T. Xoʻjalik subʼektlari moliyaviy holatining tahlili // Xalqaro moliya va hisob ilmiy elektron jurnali. – 2019. – №2. – 1–14 b.
7. Abdujaborova M.T. Xoʻjalik subʼektlarining investitsion jozibadorligi tahlilining metodikasi // Moliya va bank ishi. – 2022. – №3. – 126–134 b.
8. Abdujaborova M.T. Xoʻjalik yurituvchi subʼektlarda moliyaviy barqarorlik tahlilini tashkil etish // Iqtisodiyot va taʼlim. – 2023. – 24(5). – 197–200 b.
9. Abdujaborova M.T. Xoʻjalik yurituvchi subʼektlarning toʻlovga qobiliyatsizlik (bankrotlik) ehtimolini bashoratlash modellari tahlili // Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. – 2023. – №2. – 86–95 b.
10. Abdujaborova M.T. Xoʻjalik yurituvchi subʼektlarning oʻz aylanma mablagʻlari bilan taʼminlanganligi tahlili // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2022. – Maxsus son. – 141–146 b.
11. Pardaev M.Q., Xolikulov A.N., Raximov H.A., Berdikulova I.R., Babanazarova S.A. Korxonalar moliyaviy hisobotlari tahlili: uslubiy qoʻllanma. – Samarqand, 2022. – 84 b.
12. Raximov M. Iqtisodiyot subʼektlari moliyaviy holatining tahlili: oʻquv qoʻllanma. – T.: Iqtisod-moliya, 2015. – 290 b.
13. Vahobov A.V., Ishonqulov N.F., Ibrohimov A.T. Moliyaviy va boshqaruv tahlili: darslik. – T.: Iqtisod-moliya, 2013. – 600 b.
14. Altman E.I. Corporate Financial Distress, Restructuring, and Bankruptcy. – 4th ed. – Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2019.
15. Argenti J. Corporate Collapse: The Causes and Symptoms. – London: McGraw-Hill, 1976.
16. Brigham E.F., Ehrhardt M.C. Financial Management: Theory & Practice. – 16th ed. – Boston: Cengage Learning, 2019.
17. CFA Institute. Introduction to Financial Statement Analysis. – 2026. – https://www.cfainstitute.org
18. International Integrated Reporting Council. International <IR> Framework. – London: IIRC, January 2021.
19. Penman S.H. Financial Statement Analysis and Security Valuation. – 5th ed. – New York: McGraw-Hill/Irwin, 2013.
20. Subramanyam K.R. Financial Statement Analysis. – 11th ed. – New York: McGraw-Hill Education, 2014.
21. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента: учеб. пособие. – 2-е изд., доп. и перераб. – М.: Финансы и статистика, 2010. – 512 с.
22. Дроздов Н.Д., Чернышов В.Н., Шумский А.А., Шелупанов А.А., Александров А.В. Системный анализ // Гуманитарный портал: Концепты [Электронный ресурс]. – Центр гуманитарных технологий, 2002–2021. – https://gtmarket.ru/concepts/
23. Козлов В.Н. Системный анализ, оптимизация и принятие решений: учеб. пособие. – СПб.: Изд-во Политехнического ун-та, 2011. – 245 с.
24. Кудж С.А., Цветков В.Я. Системный подход в диссертационных исследованиях // Perspectives of Science and Education. – 2014. – № 3(9). – С. 26–32.
25. Любушин Н.П. Экономический анализ: учеб. пособие. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2008. – 423 с.
26. Савицкая Г.В. Анализ финансового состояния предприятия. – М.: Издательство Гревцова, 2012. – 200 с.
27. Шеремет А.Д., Негашев Е.В. Методика финансового анализа деятельности коммерческих организаций. – М.: НИЦ ИНФРА-М, 2013. – 208 с.
28. «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. MHXS asosida tuzilgan konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar va mustaqil auditor xulosalari, 2020–2025 yillar.