НАҚДСИЗ ҲИСОБ-КИТОБЛАР ТРАНСФОРМАЦИЯСИ: ПФ-246-СОНЛИ ФАРМОННИНГ ТАДБИРКОРЛИК МУҲИТИГА ВА ЯШИРИН ИҚТИСОДИЁТ УЛУШИНИ ҚИСҚАРТИРИШГА ТАЪСИРИ

(Эмпирик ва институционал таҳлил)

Бобожонов Азимжон Акмал ўғли

мустақил тадқиқотчиси

Тошкент давлат иқтисодиёт университети

E-mail: bobojonovazim01@gmail.com

Ортиков Нодиржон Хайруллоевич

Бош прокуратура,

Яширин иқтисодиёт кўламини таҳлил қилиш

илмий-тадқиқот маркази катта прокурори

E-mail: nodaksam80@gmail.com

Аннотация. Мақолада Ўзбекистонда айрим товар ва хизматлар учун мажбурий нақдсиз ҳисоб-китоблар жорий этилган 2026 йил 1 апрелдан кейинги ўзгаришлар ўрганилган. Солиқ органлари, Марказий банк, UZCARD ҳамда эскроу ҳисоб-китобларига оид маълумотлар асосида кунлик тушумлар, ҳудудий тафовутлар ва мулкий битимлар бўйича тўловлар қиёсланган. Нақдсиз тушумларнинг сезиларли ўсиши билан бирга, соҳалар ва ҳудудлар ўртасида фарқлар мавжудлиги кўрсатилган. Нақдсиз тўловлар ўсиши яширин айланманинг қисқарганини бевосита тасдиқламаслиги қайд этилган.

Калит сўзлар: нақдсиз ҳисоб-китоблар, яширин иқтисодиёт, солиқ маъмуриятчилиги, кунлик тушум, эскроу ҳисобварақлари, фискал маълумотлар, ҳудудий таҳлил.

ТРАНСФОРМАЦИЯ БЕЗНАЛИЧНЫХ РАСЧЕТОВ: ВЛИЯНИЕ УКАЗА УП-246 НА ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКУЮ СРЕДУ И СОКРАЩЕНИЕ ДОЛИ ТЕНЕВОЙ ЭКОНОМИКИ

(Эмпирический и институциональный анализ)

Бобожонов Азимжон Акмал угли

Независимый исследователь

 Ташкентского государственного

 экономического университета.

E–mail: bobojonovazim01@gmail.com

Ортиков Нодиржон Хайруллоевич

Старший прокурор

 Научно-исследовательского центра

 по анализу масштабов теневой экономики

Генеральной прокуратуры

E–mail: nodaksam80@gmail.com

Аннотация. В статье рассматриваются изменения безналичных платежей после введения в Узбекистане с 1 апреля 2026 года обязательных безналичных расчётов за отдельные товары и услуги. На основе сведений налоговых органов, Центрального банка, UZCARD и административных данных по эскроу сопоставлены среднесуточные поступления, региональная динамика и расчёты по имущественным сделкам. Выявлен существенный рост учтённых безналичных поступлений при различиях между секторами и регионами. Разграничены увеличение безналичных платежей и доказанное сокращение скрытого оборота.

Ключевые слова: безналичные расчёты, теневая экономика, налоговое администрирование, среднесуточные поступления, счета эскроу, фискальные сведения, региональный анализ.

TRANSFORMATION OF NON-CASH SETTLEMENTS: THE IMPACT OF DECREE PD-246 ON THE BUSINESS ENVIRONMENT AND REDUCING THE SHARE OF THE SHADOW ECONOMY

(Empirical and institutional analysis)

Bobojonov Azimjon Akmal ugli

Independent Researcher at Tashkent

State University of Economics.

E-mail: bobojonovazim01@gmail.com

Ortikov Nodirzhon Khayrulloevich

Senior Prosecutor of the Research

Center for Analyzing the Scale of the

 Shadow Economy of the

 Prosecutor General’s Office

E-mail: nodaksam80@gmail.com

Abstract. The article examines changes in cashless payments following the introduction of mandatory cashless settlement for selected goods and services in Uzbekistan on 1 April 2026. Tax authority records, Central Bank and UZCARD information, and administrative escrow data are used to compare daily receipts, regional patterns and property transaction settlement. The findings show substantial growth in recorded cashless receipts, alongside differences across sectors and regions. Increased cashless payments are distinguished from a proven reduction in hidden turnover.

Keywords: cashless payments, shadow economy, tax administration, daily receipts, escrow accounts, fiscal information, regional analysis.

Бобожонов Азимжон Акмал ўғли, & Ортиков Нодиржон Хайруллоевич. (2026). НАҚДСИЗ ҲИСОБ-КИТОБЛАР ТРАНСФОРМАЦИЯСИ: ПФ-246-СОНЛИ ФАРМОННИНГ ТАДБИРКОРЛИК МУҲИТИГА ВА ЯШИРИН ИҚТИСОДИЁТ УЛУШИНИ ҚИСҚАРТИРИШГА ТАЪСИРИ (Эмпирик ва институционал таҳлил). «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(5), 81. https://doi.org/10.5281/zenodo.23802428

Фойдаланилган адабиётлар

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 10 декабрдаги ПФ-246-сон «Нақдсиз ҳисоб-китобларни оммалаштириш ва яширин иқтисодиёт улушини қисқартиришга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармони. 2026 йил 24 октябрь ҳолатига амалдаги таҳрир. https://lex.uz/docs/7897630

2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 27 августдаги ПФ-175-сон «Ўзбекистон Республикаси Президентининг тадбиркорлар билан VI очиқ мулоқотида белгиланган вазифаларни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони. 9 ва 11-бандлар. https://lex.uz/uz/docs/8442717

3. Кўчмас мулк ва транспорт воситаларининг олди-сотди шартномалари бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун нотариуслар ва банклар ўртасида электрон маълумотлар алмашиш тартиби тўғрисидаги низом. Адлия вазирлигида 2026 йил 16 мартда 3790-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган. https://www.lex.uz/mact/8087150

4. Pomeranz D. No Taxation without Information: Deterrence and Self-Enforcement in the Value Added Tax («Нет налогообложения без информации: сдерживание и самоконтроль при налоге на добавленную стоимость»). American Economic Review («Американское экономическое обозрение»). 2015. 105(8). 2539–2569. https://doi.org/10.1257/aer.20130393

5. Naritomi J. Consumers as Tax Auditors («Потребители в качестве налоговых аудиторов»). American Economic Review («Американское экономическое обозрение»). 2019. 109(9). 3031–3072. https://doi.org/10.1257/aer.20160658

6. Gertler P. J., Martinez S., Premand P., Rawlings L. B., Vermeersch C. M. J. Impact Evaluation in Practice («Оценка воздействия на практике»). 2-нашр. Жаҳон банки ва Америкааро тараққиёт банки. 2016. https://www.worldbank.org/en/programs/sief-trust-fund/publication/impact-evaluation-in-practice

7. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки. «Нақдсиз тўловлар рақамларда». 2026 йил 1–2 апрель ҳолатига АЁҚШлардаги тушумлар тўғрисида расмий хабар. https://t.me/s/centralbankuzbekistan/12962

8. Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси. 2025 йил якуни бўйича кузатилмайдиган иқтисодиётга оид расмий статистик маълумотлар.https://stat.uz/files/611/choraklik-natijalar-2025-yanvar-dekabruz/4236/—2025-.pdf

9. UZCARD. АЁҚШлардаги тўловлар ва ёнилғи карталари айланмаси бўйичарасмиймаълумотлар.https://api.uzcard.uz/en/news/fuel_station_turnover_in_the_uzcard/

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan