DAVLAT OLIY TAʼLIM TASHKILOTLARIDA SMETALAR IJROSI HISOBINING NAZARIY-INSTITUTSIONAL ASOSLARI

Norquchqorov Abdulaziz Ziyodulla oʻgʻli

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

“Davlat auditi va budjet hisobi” kafedrasi,

iqtisodiyot fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD)

e-mail: a.norquchqorov@tsue.uz

ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-8207-127X

Annotatsiya. Maqolada davlat oliy taʼlim tashkilotlarida smetalar ijrosi hisobi uch qatlam kesimida tahlil qilingan: taʼlim xizmatining iqtisodiy tabiati, budjetlashtirish modeli va hisobni tartibga soluvchi meʼyoriy tizim. Oliy taʼlim xizmati aralash neʼmat ekani va vaqt davomida koʻrsatilishi hisobga olinib, undan kelib chiqadigan hisob talablari amaldagi budjet hisobi standartlari, schyotlar rejasi va hisobot shakllari bilan solishtirildi. Empirik qism Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti hamda Abdulla Avloniy nomidagi Pedagogik mahorat milliy institutining 2021–2025-yillardagi hisobotlariga asoslangan. Har ikki tashkilotda budjet mablagʻlari daromadlarning kamroq qismini tashkil etishi, toʻlov-kontrakt tushumlarining kassa usulida tan olinishi esa yillik moliyaviy natijani keskin tebratishi aniqlandi. 19-sonli BHS «Daromad» bilan schyotlar rejasi va hisobot shakllari oʻrtasidagi uzilish koʻrsatib berildi. Natijada uchta yoʻnalishdagi meʼyoriy takliflar asoslandi.

Kalit soʻzlar: oliy taʼlim xizmati, aralash neʼmat, smetalar ijrosi hisobi, dasturiy budjetlashtirish, budjet hisobi standartlari, IPSAS 47, toʻlov-kontrakt, daromadni tan olish.

THEORETICAL AND INSTITUTIONAL FOUNDATIONS OF ACCOUNTING FOR THE EXECUTION OF BUDGET ESTIMATES IN PUBLIC HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS

Abdulaziz Ziyodulla ugli Norquchqorov

Tashkent State University of Economics,

Department of Public Audit and Budget Accounting,

Doctor of Philosophy (PhD) in Economics

E-mail: a.norquchqorov@tsue.uz

ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-8207-127X

Annotation. The article analyses budget estimate execution accounting in state higher education institutions across three layers: the economic nature of the educational service, the budgeting model and the regulatory framework of accounting. Treating higher education as a mixed good delivered over time, the study derives the accounting requirements that follow from it and compares them with the current budget accounting standards, the chart of accounts and reporting forms. The empirical part draws on the 2021–2025 reports of the Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad al-Khwarizmi and the National Institute of Pedagogical Skills named after Abdulla Avloniy. In both institutions budget funding forms the smaller part of revenue, while cash-based recognition of tuition receipts makes the annual financial result fluctuate sharply. A gap is shown between Budget Accounting Standard No. 19 “Revenue” on the one hand and the chart of accounts and reporting forms on the other. Regulatory proposals in three directions are substantiated.

Keywords: higher education service, mixed good, budget estimate execution accounting, programme budgeting, budget accounting standards, IPSAS 47, tuition fees, revenue recognition.

ТЕОРЕТИКО-ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ОСНОВЫ УЧЕТА ИСПОЛНЕНИЯ СМЕТ В ГОСУДАРСТВЕННЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

Норкучкоров Абдулазиз Зиёдулла угли

Ташкентский государственный экономический университет,

кафедра «Государственный аудит и бюджетный учет»,

 доктор философии (PhD) по экономическим наукам

E-mail: a.norquchqorov@tsue.uz

ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-8207-127X

Аннотация. В статье учет исполнения смет в государственных организациях высшего образования анализируется в разрезе трех взаимосвязанных аспектов: экономической природы образовательных услуг, модели бюджетирования и нормативной системы регулирования учета. С учетом того, что услуги высшего образования относятся к смешанным благам и предоставляются в течение определенного периода времени, вытекающие из этого требования к бухгалтерскому учету сопоставлены с действующими стандартами бюджетного учета, планом счетов и формами отчетности. Эмпирическая часть исследования основана на отчетных данных Ташкентского университета информационных технологий имени Мухаммада аль-Хорезми и Национального института педагогического мастерства имени Абдуллы Авлони за 2021–2025 годы. Установлено, что в обеих организациях бюджетные средства составляют меньшую долю совокупных доходов, а признание поступлений от платно-контрактного обучения по кассовому методу приводит к существенным колебаниям годового финансового результата. Выявлены несоответствия между Стандартом бюджетного учета № 19 «Доходы», планом счетов и формами финансовой отчетности. По результатам исследования обоснованы нормативные предложения по трем направлениям.

Ключевые слова: услуги высшего образования, смешанное благо, учет исполнения смет, программное бюджетирование, стандарты бюджетного учета, IPSAS 47, платно-контрактное обучение, признание доходов.

Norquchqorov Abdulaziz Ziyodulla oʻgʻli. (2026). DAVLAT OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA SMETALAR IJROSI HISOBINING NAZARIY-INSTITUTSIONAL ASOSLARI. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(5), 82. https://doi.org/10.5281/zenodo.23804229

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Talabalar soni 1,5 mln nafarga yetdi: ayollar ulushi yuqori. – 2026. – 17-iyun. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/68784-talabalar-soni-1-5-mln-nafarga-etdi-ajollar-ulushi-yu-ori-2
2. Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasi. 2025-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti ijrosi toʻgʻrisidagi hisobot yuzasidan xulosa. – Toshkent, 2026.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Davlat oliy taʼlim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61-son qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «2025–2030-yillarda davlat moliyasini boshqarish tizimini takomillashtirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida»gi 2025-yil 8-apreldagi 210-son qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz
5. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining «Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (19-sonli BHS) «Daromad»ni tasdiqlash haqida»gi 2026-yil 13-maydagi 363-son buyrugʻi (roʻyxat raqami 3857, 2026-yil 18-iyun) // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-8277785
6. Samuelson P.A. The Pure Theory of Public Expenditure // The Review of Economics and Statistics. – 1954. – Vol. 36, No. 4. – P. 387–389.
7. Musgrave R.A. The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy. – New York: McGraw-Hill, 1959. – 628 p.
8. Marginson S. Higher Education and the Common Good. – Melbourne: Melbourne University Publishing, 2016. – 368 p.
9. Johnstone D.B. The economics and politics of cost sharing in higher education: comparative perspectives // Economics of Education Review. – 2004. – Vol. 23, No. 4. – P. 403–410.
10. Barr N. Higher Education Funding // Oxford Review of Economic Policy. – 2004. – Vol. 20, No. 2. – P. 264–283.
11. Schick A. The Road to PPB: The Stages of Budget Reform // Public Administration Review. – 1966. – Vol. 26, No. 4. – P. 243–258.
12. OECD. Performance Budgeting in OECD Countries. – Paris: OECD Publishing, 2007. – 222 p.
13. Robinson M. (ed.) Performance Budgeting: Linking Funding and Results. – Basingstoke: Palgrave Macmillan; Washington: International Monetary Fund, 2007. – 528 p.
14. Diamond J. From Program to Performance Budgeting: The Challenge for Emerging Market Economies: IMF Working Paper WP/03/169. – Washington: International Monetary Fund, 2003. – 22 p.
15. International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB). IPSAS 47 – Revenue. – New York: International Federation of Accountants, 2023.
16. Universities UK. Statement of Recommended Practice: Accounting for Further and Higher Education. 2019 Edition. – London: Universities UK, 2018.
17. Governmental Accounting Standards Board. Statement No. 35: Basic Financial Statements – and Managementʼs Discussion and Analysis – for Public Colleges and Universities. – Norwalk: GASB, 1999.
18. Ostonokulov A.A. Budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablagʻlari hisobi va hisoboti metodologiyasini takomillashtirish: monografiya. – Toshkent: «VNESHINVESTPROM», 2021. – 208 b.
19. Norquchqorov A.Z. Davlat sektoridagi oliy taʼlim muassasalarda smetalar ijrosi hisobi va hisobotini takomillashtirish: iqtisodiyot fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) diss. avtoreferati. – Toshkent: TDIU, 2025.
20. Oʻzbekiston Respublikasining Budjet kodeksi. 2013-yil 26-dekabr, OʻRQ-360-son (keyingi oʻzgartish va qoʻshimchalar bilan) // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/2304138
21. Oʻzbekiston Respublikasining «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonuni (yangi tahrir). 2016-yil 13-aprel, OʻRQ-404-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz
22. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirining «Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (2-sonli BHS) «Yagona schyotlar rejasi»ni tasdiqlash toʻgʻrisida»gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 3078, 2018-yil 20-oktabr; 2025-yil 11-fevraldagi 232-son buyruq tahririda) // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz
23. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirining «Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (3-sonli BHS) «Budjet hisoboti»ni tasdiqlash toʻgʻrisida»gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 3124, 2019-yil 18-yanvar; keyingi oʻzgartish va qoʻshimchalar bilan) // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/-4176111
24. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirining «Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida»gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 2169, 2010-yil 22-dekabr; keyingi oʻzgartish va qoʻshimchalar bilan)
25. IPSASB. IPSAS 24 – Presentation of Budget Information in Financial Statements. – New York: IFAC, 2024.