“Moliyaviy texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

PROGNOZDAN ORTIQ SOLIQ TUSHUMLARINI HUDUDIY BUDJETLARDA QOLDIRISHNING TABAQALASHTIRILGAN MEXANIZMI

by · Noyabr 8, 2026

Alimqulov Hikmatulla Bahrom o‘g‘li

Guliston davlat universiteti

 tayanch doktoranti

E-mail: h.alimqulov@tsue.uz

Annotatsiya. Maqolada prognozdan ortiq soliq tushumlarini hududiy budjetlarda qoldirishning soliq turi va hudud holatiga qarab tabaqalashtirilgan mexanizmi ishlab chiqilgan. Mezonlar tizimi asosida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i, foyda solig‘i va qo‘shilgan qiymat solig‘i uchun 40,2, 21,1 va 4,2 foizlik normativlar asoslanib, mexanizm Sirdaryo viloyatida sinovdan o‘tkazilgan.

Kalit so‘zlar: prognozdan ortiq tushum, budjetlararo munosabatlar, taqsimlash normativi, hududiy budjet, mahalliy budjet, fiskal rag‘bat, tartibga soluvchi transfert, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i, foyda solig‘i, qo‘shilgan qiymat solig‘i, fiskal federalizm, Sirdaryo viloyati.

ДИФФЕРЕНЦИРОВАННЫЙ МЕХАНИЗМ СОХРАНЕНИЯ НАЛОГОВЫХ ПОСТУПЛЕНИЙ СВЕРХ ПРОГНОЗА В ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ БЮДЖЕТАХ

Алимкулов Хикматулла Бахром угли

докторант Гулистанского

государственного университета

E–mail: h.alimqulov@tsue.uz

Аннотация. В статье разработан механизм сохранения налоговых поступлений сверх прогноза в территориальных бюджетах, дифференцированный по виду налога и положению региона. На основе критериев обоснованы нормативы 40,2, 21,1 и 4,2 процента для налога на доходы физических лиц, налога на прибыль и НДС; механизм апробирован в Сырдарьинской области.

Ключевые слова: поступления сверх прогноза, межбюджетные отношения, норматив распределения, территориальный бюджет, местный бюджет, фискальный стимул, регулирующий трансферт, налог на доходы физических лиц, налог на прибыль, налог на добавленную стоимость, фискальный федерализм, Сырдарьинская область.

A DIFFERENTIATED MECHANISM FOR RETAINING ABOVE-FORECAST TAX REVENUES IN REGIONAL BUDGETS

Alimkulov Hikmatulla Bahrom ugli

Doctoral student,

 Gulistan State University

E-mail: h.alimqulov@tsue.uz

Abstract. The article develops a mechanism for retaining above-forecast tax revenues in regional budgets, differentiated by tax type and regional fiscal position. Using criteria scores, retention rates of 40.2, 21.1 and 4.2% are justified for personal income, profit and value-added taxes and tested in Syrdarya region.

Keywords: above-forecast revenue, intergovernmental fiscal relations, revenue-sharing rate, regional budget, local budget, fiscal incentive, equalization transfer, personal income tax, profit tax, value-added tax, fiscal federalism, Syrdarya region.

7. Alimqulov Hikmatulla Bahrom o‘g‘liDownload

Alimqulov Hikmatulla Bahrom o’g’li. (2026). PROGNOZDAN ORTIQ SOLIQ TUSHUMLARINI HUDUDIY BUDJETLARDA QOLDIRISHNING TABAQALASHTIRILGAN MEXANIZMI. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(6), 52–60. https://doi.org/10.5281/zenodo.24054746

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. “2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabrdagi O‘RQ-1011-son Qonuni // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7277618
  2. “2026-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil 25-dekabrdagi O‘RQ-1105-son Qonuni // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7949060
  3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 25-dekabrdagi PQ-455-son «O‘zbekiston Respublikasining “2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi Qonuni ijrosini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
  4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 26-dekabrdagi PQ-388-son qarori // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7959569
  5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-dekabrdagi PQ-397-son «Davlat budjeti daromadlarini prognozlashtirish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
  6. Musgrave R.A. The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy. New York: McGraw-Hill, 1959. 628 p.
  7. Oates W.E. An Essay on Fiscal Federalism // Journal of Economic Literature. 1999. Vol. 37, No. 3. P. 1120–1149.
  8. McLure Ch.E. (ed.) Tax Assignment in Federal Countries. Canberra: Centre for Research on Federal Financial Relations, Australian National University, 1983. 391 p.
  9. Bird R.M. Rethinking Subnational Taxes: A New Look at Tax Assignment. IMF Working Paper WP/99/165. Washington, DC: International Monetary Fund, 1999. 54 p.
  10. Weingast B.R. Second Generation Fiscal Federalism: The Implications of Fiscal Incentives // Journal of Urban Economics. 2009. Vol. 65, No. 3. P. 279–293.
  11. Rodden J.A. Hamilton’s Paradox: The Promise and Peril of Fiscal Federalism. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. 329 p.
  12. OECD. Tax Autonomy Survey: Methodological Guide. OECD Network on Fiscal Relations across Levels of Government. Paris: OECD. URL: https://www.oecd.org
  13. Meyliyev O.R. Mahalliy budjetlar daromadlarini tartibga solishni takomillashtirish: iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent, 2022. 73 b.
  14. Islamkulov A.X. Budjetlararo mutanosiblikni ta’minlashda soliqlar tizimini takomillashtirish: iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent, 2020. 71 b.
  15. O‘roqov U.Yu. Mahalliy budjetlar mustaqilligini oshirishni takomillashtirish yo‘llari: iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent, 2020. 54 b.
  16. Turopova N.X. Mahalliy budjetlarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda biriktirilgan va tartibga soluvchi soliqlarning muvofiqligini ta’minlash muammolari: iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. Termiz, 2025. 67 b.
  17. Qobulov X.A. Hudud daromad salohiyati shakllanishining metodologiyasini takomillashtirish: iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent, 2026. 245 b.
  18. Xamdamov Sh.K. Social protection and poverty alleviation: financing strategies and comparative practices in developed and developing countries. (2024). Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting, 4(04), 264-270.
  19. O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi: 2019-yil 30-dekabrdagi O‘RQ-599-son Qonun bilan tasdiqlangan // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/-4674902
  20. “2024-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 25-dekabrdagi O‘RQ-886-son Qonuni // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
  21. Xalq deputatlari Sirdaryo viloyati Kengashining 2025-yil 4-martdagi VII-10-47-9-0-K/25-son “Viloyat, tuman va shahar mahalliy budjetlarining 2024-yil 4-chorak daromadlar rejalari miqdorlarini hamda 2024-yil yillik daromadlar va xarajatlar ijrosi hisobotlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori.
  22. Xalq deputatlari Sirdaryo viloyati Kengashining 2026-yil 20-fevraldagi VII-31-34-9-0-K/26-son qarori.
  23. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2024-yil ijrosi yuzasidan hisobot. Toshkent, 2025.
  24. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2025-yil ijrosi yuzasidan hisobot. Toshkent, 2026.
  25. “2020-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 9-dekabrdagi O‘RQ-589-son Qonuni // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/uz/docs/-4623758
  26. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasining rasmiy ma’lumotlari: hududlar bo‘yicha yalpi hududiy mahsulot va aholi soni. URL: https://stat.uz
  27. O‘zbekiston Respublikasining Budjet kodeksi: 2013-yil 26-dekabrdagi O‘RQ-360-son Qonun bilan tasdiqlangan // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/-2304138


You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan