TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI TRANSFORMATSIYALASHUV JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH

Kulboyeva Nargiz Majitovna

TDIU Bank ishi kafedrasi

mustaqil izlanuvchisi

ORCID: 0009-0001-3107-9722

Annotatsiya.  Maqolada O‘zbekiston tijorat banklari faoliyatini transformatsiyalashuv jarayonining nazariy-uslubiy asoslari va amaliy holati tadqiq etilgan. 2020–2025 yillarga mo‘ljallangan bank tizimini isloh qilish strategiyasi doirasida amalga oshirilgan o‘zgarishlar – davlat ulushini qisqartirish, raqobat muhitini kuchaytirish, raqamli bank xizmatlarini rivojlantirish va prudensial barqarorlikni mustahkamlash yo‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg‘armasi ma’lumotlari asosida baholangan. Tahlil natijalariga ko‘ra, 2021 yil 1 yanvardan 2026 yil 1 yanvargacha bo‘lgan davrda bank tizimi aktivlari 366,1 trln so‘mdan 925,0 trln so‘mgacha o‘sib, o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati 20,4 foizni tashkil etgan, masofaviy bank xizmatlaridan foydalanuvchilar soni esa 82,9 mln nafarga yetgan. Shu bilan birga, davlat ulushiga ega banklarning jami aktivlardagi hissasi 63,5 foiz darajasida saqlanib qolayotgani strategiyada belgilangan mo‘ljalga to‘liq erishilmaganini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijasida bank transformatsiyasi darajasini baholashning integral indeksi taklif etilgan hamda transformatsiya jarayonini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

Kalit so‘zlar: tijorat banklari, bank transformatsiyasi, raqamli transformatsiya, xususiylashtirish, raqobat muhiti, konsentratsiya, masofaviy bank xizmatlari, prudensial barqarorlik, Bazel III, fintex.

IMPROVING THE TRANSFORMATION PROCESS OF COMMERCIAL BANKS’ OPERATIONS

Kulboyeva Nargiz Majitovna

Independent Researcher,

 Department of Banking,

Tashkent State University of Economics

ORCID: 0009-0001-3107-9722

Abstract. The article examines the theoretical, methodological and practical aspects of the transformation of commercial banks in Uzbekistan. Changes implemented under the Banking System Reform Strategy for 2020–2025 – reducing the state share, strengthening competition, developing digital banking services and reinforcing prudential resilience – are assessed using data from the Central Bank of the Republic of Uzbekistan, the World Bank and the International Monetary Fund. Between 1 January 2021 and 1 January 2026, total banking assets grew from UZS 366.1 trillion to UZS 925.0 trillion, a compound annual growth rate of 20.4 percent, while the number of remote banking users reached 82.9 million. At the same time, the share of state-owned banks in total assets remains at 63.5 percent, indicating that the strategic target has not yet been fully achieved. The study proposes an integral index for assessing the level of bank transformation and develops practical recommendations for improving the transformation process.

Keywords: commercial banks, bank transformation, digital transformation, privatization, competition, concentration, remote banking services, prudential resilience, Basel III, fintech.

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОЦЕССА ТРАНСФОРМАЦИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ

Кулбоева Наргиз Мажитовна

независимый соискатель

кафедры банковского дела

 Ташкентского Государственного

Экономического Университета

ORCID: 0009-0001-3107-9722

Аннотация. В статье исследованы теоретико-методологические основы и современное состояние процесса трансформации деятельности коммерческих банков Узбекистана. В рамках Стратегии реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020–2025 годы на основе данных Центрального банка Республики Узбекистан, Всемирного банка и Международного валютного фонда проведена оценка изменений, осуществлённых по таким направлениям, как сокращение доли государственного участия, усиление конкурентной среды, развитие цифровых банковских услуг и укрепление пруденциальной устойчивости. По результатам анализа установлено, что за период с 1 января 2021 года по 1 января 2026 года совокупные активы банковской системы увеличились с 366,1 трлн сумов до 925,0 трлн сумов, при этом среднегодовой темп роста составил 20,4 процента, а количество пользователей дистанционных банковских услуг достигло 82,9 млн. Вместе с тем сохранение доли банков с государственным участием в совокупных активах банковской системы на уровне 63,5 процента свидетельствует о неполном достижении целевых показателей, предусмотренных стратегией. В результате исследования предложен интегральный индекс оценки уровня трансформации банков, а также разработаны научно-практические рекомендации по совершенствованию процесса трансформации банковской деятельности.

Ключевые слова: коммерческие банки, банковская трансформация, цифровая трансформация, приватизация, конкурентная среда, концентрация, дистанционные банковские услуги, пруденциальная устойчивость, Базель III, финтех.

Kulboyeva Nargiz Majitovna. (2026). TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI TRANSFORMATSIYALASHUV JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH. «Moliyaviy Texnologiyalar» Ilmiy Elektron Jurnali, 5(6), 43–51. https://doi.org/10.5281/zenodo.23972558

Foydalanilgan adabiyotlar

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 12 maydagi «2020–2025 yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida»gi PF-5992-son Farmoni. – www.lex.uz.

2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2026). Moliyaviy barqarorlik sharhi: 2025 yil yakunlari bo‘yicha. – Toshkent: Markaziy bank.

3. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2023). Yillik hisobot – 2022. – Toshkent: Markaziy bank.

4. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Tijorat banklarining konsolidatsiyalashgan balansi; Tijorat banklarining asosiy ko‘rsatkichlari (01.01.2024, 01.01.2025, 01.05.2026 holatiga); Masofaviy bank xizmatlaridan foydalanuvchi mijozlar soni. – www.cbu.uz/uz/statistics.

5. Asian Development Bank (2026). How Uzbekistan Can Turn Digital Finance Into Savings and Financial Security. ADB Blog. – Manila: ADB.

6. Basel Committee on Banking Supervision (2017). Basel III: Finalising post-crisis reforms. – Basel: Bank for International Settlements.

7. Basel Committee on Banking Supervision (2018). Sound Practices: Implications of fintech developments for banks and bank supervisors. – Basel: Bank for International Settlements.

8. Berger, A.N., Hasan, I., Zhou, M. (2009). Bank ownership and efficiency in China: What will happen in the world’s largest nation? // Journal of Banking & Finance, 33(1), pp. 113–130.

9. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., Ansar, S. (2022). The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19. – Washington, DC: World Bank.

10. Euromoney (2026). Central Asia’s best digital bank 2026: TBC Uzbekistan. – London: Euromoney.

11. International Monetary Fund (2025). Republic of Uzbekistan: 2024 Article IV Consultation – Staff Report. IMF Country Report. – Washington, DC: IMF.

12. King, B. (2018). Bank 4.0: Banking Everywhere, Never at a Bank. – Chichester: Wiley.

13. La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., Shleifer, A. (2002). Government ownership of banks // The Journal of Finance, 57(1), pp. 265–301.

14. Malikova, D.M. (2026). Structural transformation and prudential resilience of the banking sector of Uzbekistan // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 4(1), pp. 21–29. DOI: 10.5281/zenodo.21298492.

15. Philippon, T. (2016). The FinTech opportunity. NBER Working Paper No. 22476. – Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan