SUG‘URTA KOMPANIYALARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL KO‘RSATKICH ASOSIDA KOMPLEKS BAHOLASH METODIKASI

Qilichev Sanjarbek Javlonbek o‘g‘li

Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti mustaqil tadqiqotchisi

E-mail: sanjarbekqilichev19@gmail.com

ORCID: 0009-0000-6085-1462

Annotatsiya. Maqolada sug‘urta kompaniyalarining investitsion jozibadorligini kompleks baholash metodikasi ishlab chiqilgan. Metodika kapital yetarliligi, investitsiya portfelining diversifikatsiya darajasi, investitsiya daromadliligi, likvidlilik koeffitsiyenti va sug‘urta majburiyatlarini qoplash darajasini yagona integral investitsion jozibadorlik indeksiga (IJI) birlashtiradi. Ko‘rsatkichlar min-max usulida normallashtiriladi, vaznlar ekspert va entropiya usullarini uyg‘unlashtirib aniqlanadi. Metodika oltita shartli sug‘urtachi misolida sinovdan o‘tkazildi: faqat kapital va qoplash ko‘rsatkichlariga tayangan an’anaviy baholashda birinchi o‘rinni egallagan kompaniya portfel konsentratsiyasi (HHI = 9300) hisobga olinganda “past” jozibadorlik toifasiga tushdi. Metodika investorlar uchun moliyaviy barqarorlik va investitsiya risklari haqida aniqroq axborot shakllantiradi.

Kalit so‘zlar: investitsion jozibadorlik, integral ko‘rsatkich, kapital yetarliligi, diversifikatsiya, investitsiya daromadliligi, likvidlilik, sug‘urta majburiyatlari, entropiya usuli.

МЕТОДИКА КОМПЛЕКСНОЙ ОЦЕНКИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ СТРАХОВЫХ КОМПАНИЙ НА ОСНОВЕ ИНТЕГРАЛЬНОГО ПОКАЗАТЕЛЯ

Киличев Санжарбек Жавлонбек угли

Независимый исследователь

Ташкентского государственного

экономического университета

E–mail: sanjarbekqilichev19@gmail.com

ORCID: 0009-0000-6085-1462

Аннотация. В статье разработана методика комплексной оценки инвестиционной привлекательности страховых компаний. Методика объединяет достаточность капитала, уровень диверсификации инвестиционного портфеля, доходность инвестиций, коэффициент ликвидности и степень покрытия страховых обязательств в единый интегральный индекс инвестиционной привлекательности (ИПИ). Показатели нормализуются методом min-max, а весовые коэффициенты определяются путем сочетания экспертного и энтропийного методов. Методика апробирована на примере шести условных страховых компаний: компания, занявшая первое место при традиционной оценке, основанной исключительно на показателях капитала и покрытия, при учете концентрации портфеля (HHI = 9300) перешла в категорию «низкой» инвестиционной привлекательности. Методика позволяет формировать более точную информацию о финансовой устойчивости и инвестиционных рисках для инвесторов.

Ключевые слова: инвестиционная привлекательность, интегральный показатель, достаточность капитала, диверсификация, доходность инвестиций, ликвидность, страховые обязательства, энтропийный метод.

A COMPREHENSIVE METHODOLOGY FOR ASSESSING THE INVESTMENT ATTRACTIVENESS OF INSURANCE COMPANIES BASED ON AN INTEGRAL INDICATOR

Qilichev Sanjarbek Javlonbek o‘g‘li

Independent Researcher at

 Tashkent State University of Economics

E-mail: sanjarbekqilichev19@gmail.com

ORCID: 0009-0000-6085-1462

Abstract. This article develops a comprehensive methodology for assessing the investment attractiveness of insurance companies. The methodology integrates capital adequacy, the degree of investment portfolio diversification, investment profitability, the liquidity ratio, and the level of coverage of insurance liabilities into a single Integral Investment Attractiveness Index (IIAI). The indicators are normalized using the min-max method, while the weights are determined through a combination of expert and entropy methods. The methodology was tested using six hypothetical insurance companies. Under the traditional assessment based solely on capital and coverage indicators, the company ranked first was classified as having “low” investment attractiveness when portfolio concentration (HHI = 9300) was taken into account. The proposed methodology enables investors to obtain more accurate information regarding financial stability and investment risks.

Keywords: investment attractiveness, integral indicator, capital adequacy, diversification, investment profitability, liquidity, insurance liabilities, entropy method.

Qilichev Sanjarbek Javlonbek o’g’li. (2026). SUG’URTA KOMPANIYALARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL KO’RSATKICH ASOSIDA KOMPLEKS BAHOLASH METODIKASI. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(5), 701–707. https://doi.org/10.5281/zenodo.24253685

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

1. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 23-noyabrdagi “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi O‘RQ-730-son Qonuni.

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-martdagi “Sug‘urta xizmatlari bozorini yanada rivojlantirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-108-son Qarori.

3. Shakirova Sh.I. O‘zbekiston Respublikasida sug‘urta kompaniyalarining institutsional investorlar sifatidagi faoliyatini rivojlantirish va faolligini oshirish mexanizmlari // Moliya va bank ishi jurnali (maxsus son). – 2026. – B. 87–90.

4. Abdullayev E.A. Sug‘urta kompaniyalari investitsion faoliyatini tartibga solishda moliyaviy mexanizmlarning roli: nazariya va O‘zbekiston amaliyoti // O‘zbekiston sug‘urta bozori. – 2025. – T. 2. – №5. – B. 4–7.

5. Markowitz H. Portfolio Selection // The Journal of Finance. – 1952. – Vol. 7. – №1. – P. 77–91.

6. Chen R., Wong K.A. The Determinants of Financial Health of Asian Insurance Companies // The Journal of Risk and Insurance. – 2004. – Vol. 71. – №3. – P. 469–499.

7. Directive 2009/138/EC of the European Parliament and of the Council of 25 November 2009 on the taking-up and pursuit of the business of Insurance and Reinsurance (Solvency II).

8. Shannon C.E. A Mathematical Theory of Communication // The Bell System Technical Journal. – 1948. – Vol. 27. – №3. – P. 379–423.

9. Kenjayev I.G‘. Mamlakat ichki investitsion imkoniyatlarini kengaytirishda sug‘urta kompaniyalari investitsion faoliyatining rolini oshirish masalalari // O‘zbekiston sug‘urta bozori. – 2026. – T. 3. – №1. – B. 11–14.

Foydalanilgan veb-saytlar ro‘yxati:

– www.napp.uz – O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (sug‘urta bozori ochiq ma’lumotlari).

– www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan