AVTOMOBILSOZLIK KORXONALARINING XARAJAT SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
Muydinov Xusniddin Nuriddin o‘g’li
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti doktoranti
Andijon davlat pedagogika instituti o‘qituvchisi
E-mail: xmoydinov@gmail.com
ORCID: 0009-0006-1063-3161
Annotatsiya. Maqolada O‘zbekiston avtomobilsozlik sanoatining ikkita yetakchi korxonasi – “UzAuto Motors” AJ va “Uzauto Motors Powertrain” AJ (dvigatel va uzatmalar qutisi ishlab chiqaruvchi korxona) – misolida ularning iqtisodiy rivojlanish darajasi yillik panel ma’lumotlar asosida ekonometrik baholangan. Tadqiqot 2020-2025 yillarni qamrab oluvchi 12 ta yillik kuzatuvdan (2 korxona x 6 yil) iborat bo‘lib, natijaviy ko‘rsatkich sifatida xarajat samaradorligi koeffitsienti (EFF=TR/TC) qabul qilingan. Ko‘p faktorli regressiya tahlili natijalariga ko‘ra, korxonaning kredit resurslaridan foydalanish darajasi (CREDIT) xarajat samaradorligiga statistik jihatdan ahamiyatli salbiy ta’sir ko‘rsatadi (R²=0,46-0,52; p<0,05), boshqa omillar (CAPEX, AMORT, qarz yuklamasi) esa yillik chastotadagi kichik hajmli tanlanmada (n=12) alohida statistik ahamiyatga ega bo‘lmadi, garchi ularning ta’sir yo‘nalishi iqtisodiy nazariyaga mos keladi. Tadqiqot natijalari asosida korxonalarning kredit siyosatini optimallashtirish va investitsiya faoliyatini rivojlantirishga oid ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: avtomobilsozlik sanoati, ekonometrik modellashtirish, ko‘p faktorli regressiya, panel ma’lumotlar, xarajat samaradorligi, kredit resurslari, korxona rivojlanishi.
ЭКОНОМЕТРИЧЕСКОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ ЗАТРАТ ПРЕДПРИЯТИЙ АВТОМОБИЛЕСТРОЕНИЯ
Муйдинов Хусниддин Нуриддинович
докторант
Ташкентского государственного
экономического университета
преподаватель
Андижанского государственного
педагогического института
E-mail: xmoydinov@gmail.com
ORCID: 0009-0006-1063-3161
Аннотация. На примере двух ведущих предприятий автомобильной промышленности Узбекистана – АО “UzAuto Motors” и АО “Uzauto Motors Powertrain” – проведена эконометрическая оценка уровня экономического развития на основе годовых панельных данных. Исследование охватывает 12 годовых наблюдений (2 предприятия x 6 лет, 2020-2025 гг.), результативным показателем выступает коэффициент эффективности затрат (EFF=TR/TC). Согласно результатам многофакторного регрессионного анализа, уровень использования кредитных ресурсов (CREDIT) оказывает статистически значимое отрицательное влияние на эффективность затрат (R²=0,46-0,52; p<0,05), тогда как другие факторы (CAPEX, AMORT, долговая нагрузка) не показали отдельной статистической значимости при малой годовой выборке (n=12), хотя направление их влияния соответствует экономической теории. На основе результатов разработаны научно обоснованные рекомендации по оптимизации кредитной политики и развитию инвестиционной деятельности предприятий.
Ключевые слова: автомобильная промышленность, эконометрическое моделирование, многофакторная регрессия, панельные данные, эффективность затрат, кредитные ресурсы, развитие предприятия.
ECONOMETRIC MODELING OF COST EFFICIENCY OF AUTOMOTIVE ENTERPRISES
Muydinov Khusniddin Nuriddin ugli
Doctoral Student (PhD),
Tashkent State University of Economics
Lecturer at Andijan State Pedagogical Institute
E-mail: xmoydinov@gmail.com
ORCID: 0009-0006-1063-3161
Abstract. Using two leading enterprises of Uzbekistan’s automotive industry – JSC “UzAuto Motors” and JSC “Uzauto Motors Powertrain” – as a case study, the article econometrically evaluates the level of economic development based on annual panel data. The study covers 12 annual observations (2 firms x 6 years, 2020-2025), with the cost-efficiency ratio (EFF=TR/TC) as the dependent variable. Multiple regression results show that the level of credit resource utilization (CREDIT) has a statistically significant negative effect on cost efficiency (R²=0.46-0.52; p<0.05), while other factors (CAPEX, AMORT, debt ratio) did not show individual statistical significance given the small annual sample (n=12), although their direction of influence is consistent with economic theory. Based on the findings, evidence-based recommendations are developed for optimizing credit policy and enhancing investment activity.
Keywords: automotive industry, econometric modeling, multiple regression, panel data, cost efficiency, credit resources, enterprise development.
https://doi.org/10.5281/zenodo.22649532
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Rostow W.W. The Stages of Economic Growth: A Non-Communist Manifesto. – Cambridge: Cambridge University Press, 1960.
2. Kaldor N. Strategic Factors in Economic Development. – New York: Cornell University, 1967.
3. UNIDO. World Manufacturing Report 2022. – Vienna: UNIDO, 2022. – P. 12.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning Jizzax viloyatidagi chiqishi. Rasmiy matbuot markazi ma’lumotlari, 2024.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 18-iyuldagi «O‘zbekiston Respublikasi avtomobil sanoatini jadal rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g’risida»gi PQ-4397-son qarori. – https://lex.uz
6. Xolmirzayev F.M. O‘zbekiston iqtisodiyotida avtomobilsozlikning rivojlanishi // Central Asian Journal of Economics and Management. – 2024. – Issue 04. – B. 15-17. – https://cajem-science.org
7. Wooldridge J.M. Introductory Econometrics: A Modern Approach. – 7th ed. – Boston: Cengage Learning, 2019.
8. Cobb C.W., Douglas P.H. A Theory of Production // American Economic Review. – 1928. – Vol. 18, No. 1. – P. 139-165.
9. Gavva R.V., Lozhkomoeva E.N. The Use of Econometric Methods for Analyzing the Market of Present Day Manufactured Toys // Vestnik Rossiyskogo ekonomicheskogo universiteta imeni G.V. Plekhanova. – 2019. – №1. – S. 171-178.
10. KPMG. Analiz rynka avtotransportnyx sredstv v Respublike Uzbekistan: analiticheskiyotchyot.Toshkent,2024.https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/uz/pdf/2024/auto-market.pdf
11. “UzAuto Motors” AJ va “Uzauto Motors Powertrain” AJning 2020-2025 yillardagi rasmiy choraklik va yillik moliyaviy hisobotlari // O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligining Korporativ axborot yagona portalida emitentlar tomonidan oshkor qilingan rasmiy ma’lumotlar
12. Toyota Motor Corporation, Volkswagen AG, Hyundai Motor Company korxonalarining 2020-2025 yillardagi rasmiy yillik moliyaviy hisobotlari (Annual Report / Financial Summary / Business Results) // global.toyota; volkswagen-group.com; hyundai.com, hyundai.news – muallif tomonidan qayta ishlangan va tizimlashtirilgan.