НЕФТЬ-ГАЗ ЛОЙИҲАЛАРИДА ДАВЛАТ ВА ИНВЕСТОР МАНФААТЛАРИНИ МУВОФИҚЛАШТИРИШНИНГ ИЖТИМОИЙ-МОЛИЯВИЙ МЕХАНИЗМЛАРИ
Мансуров Обид Зайнидинович
Тошкент давлат
иқтисодиёт университети
мустақил тадқиқотчиси
Аннотация. Мақолада Ўзбекистонда маҳсулот тақсимотига оид битимлар (МТБ) асосида амалга ошириладиган нефть-газ лойиҳаларида давлат ва инвестор манфаатларини мувофиқлаштиришнинг ижтимоий-молиявий механизмлари тадқиқ этилган. МТБнинг инвестициявий, фискал ва ҳуқуқий хусусиятлари, ходимларнинг ижтимоий ҳимояси, пенсия таъминоти, тиббий суғуртаси, маҳаллий кадрларни тайёрлаш ҳамда инсон капиталига йўналтирилган инвестицияларни ҳимоя қилиш масалалари таҳлил қилинган. Давлат ва инвестор манфаатлари мувозанатини таъминлашда ижтимоий харажатларнинг иқтисодий асосланганлиги ва уларни компенсация қилинадиган харажатлар таркибига киритиш шартлари баҳоланган. Янги МТБларда Ўзбекистон фуқаролари меҳнатига нисбатан ижтимоий солиқнинг 12 фоизлик ставкасини қўллашни шартномавий жиҳатдан аниқ белгилаш, ихтиёрий тиббий суғурта харажатларини иқтисодий зарурат ва шартномавий мажбуриятлар асосида қоплаш механизмларини такомиллаштириш таклиф этилган. Шунингдек, маҳаллий кадрларни мақсадли тайёрлашга сарфланган инвестицияларни ҳимоя қилиш мақсадида 3–5 йиллик меҳнат фаолияти мажбурияти ва муддатидан олдин ишдан кетилганда таълим харажатларини ишланган даврга мутаносиб равишда қоплаш механизми илгари сурилган. Тадқиқот натижалари МТБларда ижтимоий мажбуриятларни иқтисодий самарадорлик ва шартномавий аниқлик билан уйғунлаштириш давлат ва инвестор манфаатлари мувозанатини таъминлашга хизмат қилишини кўрсатади.
Калит сўзлар: маҳсулот тақсимотига оид битим, нефть-газ лойиҳалари, давлат ва инвестор манфаатлари, ижтимоий-молиявий механизм, ижтимоий солиқ, пенсия таъминоти, тиббий суғурта, компенсация қилинадиган харажатлар, маҳаллий кадрлар, инсон капитали, технология трансфери.
СОЦИАЛЬНО-ФИНАНСОВЫЕ МЕХАНИЗМЫ СОГЛАСОВАНИЯ ИНТЕРЕСОВ ГОСУДАРСТВА И ИНВЕСТОРА В НЕФТЕГАЗОВЫХ ПРОЕКТАХ
Мансуров Обид Зайнидинович
Независимый соискатель
Ташкентского государственного
экономического университета
Аннотация. В статье исследуются социально-финансовые механизмы согласования интересов государства и инвестора в нефтегазовых проектах, реализуемых в Узбекистане на основе соглашений о разделе продукции (СРП). Проанализированы инвестиционные, фискальные и правовые особенности СРП, вопросы социальной защиты работников, пенсионного обеспечения, медицинского страхования, подготовки местных кадров и защиты инвестиций в человеческий капитал. Рассмотрены экономическая обоснованность социальных расходов и условия их включения в состав возмещаемых затрат в контексте обеспечения баланса интересов государства и инвестора. Предложено четко закреплять в новых СРП договорный механизм применения ставки социального налога в размере 12 процентов в отношении труда граждан Узбекистана, а также совершенствовать порядок возмещения расходов на добровольное медицинское страхование с учетом их экономической необходимости и договорных обязательств. Для защиты инвестиций в целевую подготовку местных кадров предложен механизм, предусматривающий обязательство продолжения трудовой деятельности в течение 3–5 лет и пропорциональное возмещение затрат на обучение при досрочном прекращении трудовых отношений. Результаты исследования показывают, что согласование социальных обязательств с экономической эффективностью и договорной определенностью способствует обеспечению баланса интересов государства и инвестора при реализации нефтегазовых проектов на основе СРП.
Ключевые слова: соглашение о разделе продукции, нефтегазовые проекты, интересы государства и инвестора, социально-финансовый механизм, социальный налог, пенсионное обеспечение, медицинское страхование, возмещаемые затраты, местные кадры, человеческий капитал, трансфер технологий.
SOCIO-FINANCIAL MECHANISMS FOR ALIGNING STATE AND INVESTOR INTERESTS IN OIL AND GAS PROJECTS
Mansurov Obid Zaynidinovich
Independent Researcher,
Tashkent State
University of Economics
Abstract. This article examines socio-financial mechanisms for aligning state and investor interests in oil and gas projects implemented in Uzbekistan under Production Sharing Agreements (PSAs). The study analyzes the investment, fiscal, and legal characteristics of PSAs, with particular emphasis on employee social protection, pension provision, health insurance, local workforce development, and the protection of investments in human capital. It assesses the economic justification of social expenditures and the conditions for their inclusion in recoverable costs to maintain a balance between state and investor interests. The article proposes explicitly defining the contractual mechanism for applying a 12 percent social tax rate to the employment of Uzbek citizens in new PSAs and improving the reimbursement of voluntary health insurance expenses based on economic necessity and contractual obligations. To protect investments in targeted local workforce training, the study proposes a mechanism involving a 3–5-year employment commitment and proportional reimbursement of training expenses in cases of early employment termination. The findings indicate that integrating social obligations with economic efficiency and contractual clarity can contribute to a more balanced alignment of state and investor interests in PSA-based oil and gas projects.
Keywords: production sharing agreement, oil and gas projects, state and investor interests, socio-financial mechanism, social tax, pension provision, health insurance, recoverable costs, local workforce, human capital, technology transfer.
Мансуров Обид Зайнидинович. (2026). НЕФТЬ-ГАЗ ЛОЙИҲАЛАРИДА ДАВЛАТ ВА ИНВЕСТОР МАНФААТЛАРИНИ МУВОФИҚЛАШТИРИШНИНГ ИЖТИМОИЙ-МОЛИЯВИЙ МЕХАНИЗМЛАРИ. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(5), 87. https://doi.org/10.5281/zenodo.23843018
Фойдаланилган адабиётлар
1. Ўзбекистон Республикасининг 2001 йил 7 декабрдаги 312-II-сон “Маҳсулот тақсимотига оид битимлар тўғрисида”ги Қонуни.
2. Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 30 декабрдаги ЎРҚ–599-сон Қонуни билан тасдиқланган Солиқ кодекси (амалдаги таҳрир).
3. Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 28 октябрдаги ЎРҚ–798-сон Қонуни билан тасдиқланган Меҳнат кодекси
4. United Nations. United Nations Handbook on Selected Issues for Taxation of the Extractive Industries by Developing Countries. – New York: United Nations, 2019.
5. Johnston D. International Petroleum Fiscal Systems and Production Sharing Contracts. – Tulsa: PennWell Books, 1994. – 325 p.
6. Кашкин С.Ю. Международное инвестиционное право. – М.: Норма, 2018. – 304 с
7. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил
17 июндаги “Маҳсулот тақсимоти тўғрисидаги битимларни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 503-сон қарори.
8. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 21 августдаги Устюрт минтақасидаги маҳсулот тақсимотига оид битимларга доир қарори.
9. Мансуров О.З. Правовая природа соглашения о разделе продукции в Республике Узбекистан // Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт. – 2025. – №10.
10. Мансуров О.З. Нефть-газ лойиҳаларида давлат ва инвестор манфаатларини мувофиқлаштиришнинг фискаль-божхона механизмлари // Муҳандислик ва иқтисодиёт. – 2026. – №4.
11. Mansurov O.Z. Legal and Economic Mechanisms for Balancing State and Investor Interests in Oil and Gas Projects // Modern American Journal of Business, Economics and Entrepreneurship. – 2026. – Vol. 2, Iss. 4.