KICHIK BIZNES SUBYEKTLARI MOLIYAVIY RAQOBATBARDOSHLIGINI PROGNOZLASHNING EKONOMETRIK ASOSLARI

Vaisov Dilshod Ibodullayevich

Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),

dotsent (yoki katta ilmiy xodim)
Mamun universiteti, Xorazm, O‘zbekiston
ORCID: 0009-0001-6293-1498
E-mail:
vaisov_dilshod@mamunedu.uz

Annotatsiya. Mazkur maqolada kichik biznes subyektlari moliyaviy raqobatbardoshligini prognozlashning ekonometrik asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotda moliyaviy raqobatbardoshlikni alohida moliyaviy ko‘rsatkichlar yig‘indisi sifatida emas, balki moliyaviy, investitsion, innovatsion, raqamli, bozor va institutsional omillar ta’sirida shakllanuvchi integral ko‘rsatkich sifatida prognozlash yondashuvi taklif etilgan. Muallif tomonidan avval ishlab chiqilgan kichik biznes subyektlari moliyaviy raqobatbardoshlik integral indeksini (KBMRI) prognozlashning panel ekonometrik modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot metodologiyasi O‘zbekiston hududlari va Xorazm viloyati tumanlari kesimida 2018–2025 yillar uchun shakllantirilishi rejalashtirilgan panel ma’lumotlardan foydalanishga asoslangan. Modelga investitsiyalar, rentabellik, aktivlar, pul oqimlari, innovatsion mahsulotlar, R&D xarajatlari, raqamlashtirish, eksport, bozor ulushi, kredit resurslaridan foydalanish va institutsional qo‘llab-quvvatlash kabi determinantlar kiritilgan. Fixed Effects va Random Effects modellarini qo‘llash, Hausman testi orqali model spetsifikatsiyasini tanlash hamda diagnostik testlar asosida ekonometrik barqarorlikni tekshirish taklif etilgan. Shuningdek, ekonometrik prognoz natijalarini optimistik, bazaviy va pessimistik ssenariylar bilan bog‘lovchi Raqobatbardoshlik ssenariyalari matritsasi (CSM) hamda Raqobatbardoshlikni integral ekonometrik boshqarish modeli (IECMM) konsepsiyalari asoslangan. Tadqiqot natijalari kichik biznesning moliyaviy raqobatbardoshligini oldindan baholash, risklarni aniqlash va strategik boshqaruv qarorlarini ilmiy asoslash imkonini beruvchi kompleks prognozlash tizimini shakllantirishga xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar: kichik biznes, moliyaviy raqobatbardoshlik, KBMRI, ekonometrik prognozlash, panel ma’lumotlar, Fixed Effects, Random Effects, investitsiya, innovatsiya, raqamlashtirish, ssenariyli prognozlash, Xorazm.

ECONOMETRIC FOUNDATIONS FOR FORECASTING THE FINANCIAL COMPETITIVENESS OF SMALL BUSINESS ENTITIES

Vaisov Dilshod Ibodullayevich

PhD in Economics, Associate Professor (or Senior Researcher)
Mamun University, Khorezm, Uzbekistan 

ORCID: https://orcid.org/0009-0001-6293-1498
E-mail: vaisov_dilshod@mamunedu.uz

Abstract. This paper investigates the econometric foundations for forecasting the financial competitiveness of small business entities. Rather than treating financial competitiveness as a mere aggregation of isolated financial ratios, the study proposes a comprehensive forecasting approach based on an integrated composite index shaped by financial, investment, innovation, digital, market, and institutional factors. Expanding upon the author’s prior methodological framework, a panel data econometric model is developed to forecast the Integrated Index of Small Business Financial Competitiveness (KBMRI). The research methodology relies on balanced panel data across the regions of Uzbekistan and districts of the Khorezm region covering the 2018–2025 period. The model incorporates critical determinants such as profitability, asset structures, cash flows, innovative product output, R&D expenditures, digitalization metrics, export capacity, market share, access to credit resources, and institutional support. The paper outlines the application of Fixed Effects and Random Effects models, the use of the Hausman test for model specification, and diagnostic tests to ensure econometric robustness against heteroskedasticity and autocorrelation. Furthermore, the concept is enriched by the Competitiveness Scenario Matrix (CSM), which links econometric forecasting results with optimistic, baseline, and pessimistic scenarios, and the Integrated Econometric Competitiveness Management Model (IECMM). The findings contribute to the establishment of a complex forecasting framework that enables proactive assessment of small business financial competitiveness, risk identification, and scientifically grounded strategic management decisions. 

Keywords: small business, financial competitiveness, KBMRI, econometric forecasting, panel data, Fixed Effects, Random Effects, investment, innovation, digitalization, scenario forecasting, Khorezm. 

ЭКОНОМЕТРИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ ФИНАНСОВОЙ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ СУБЪЕКТОВ МАЛОГО БИЗНЕСА

Ваисов Дилшод Ибодуллаевич

доктор философии по экономическим наукам (PhD)
Университет Мамуна, Хорезм, Узбекистан

ORCID: https://orcid.org/0009-0001-6293-1498
E-mail: vaisov_dilshod@mamunedu.uz

Аннотация. В данной статье исследуются эконометрические основы прогнозирования финансовой конкурентоспособности субъектов малого бизнеса. В исследовании предложен подход к прогнозированию финансовой конкурентоспособности не как совокупности отдельных финансовых показателей, а как интегрального индекса, формирующегося под влиянием финансовых, инвестиционных, инновационных, цифровых, рыночных и институциональных факторов. Разработана панельная эконометрическая модель прогнозирования интегрального индекса финансовой конкурентоспособности субъектов малого бизнеса (KBMRI), основанная на разработанных ранее автором методологических положениях. Методология исследования базируется на использовании панельных данных в разрезе регионов Узбекистана и районов Хорезмской области за период 2018–2025 гг. В модель включены такие детерминанты, как рентабельность, активы, денежные потоки, инновационная продукция, затраты на НИОКР, цифровизация, экспорт, доля рынка, доступ к кредитным ресурсам и институциональная поддержка. Предложено применение моделей с фиксированными (Fixed Effects) и случайными эффектами (Random Effects), выбор спецификации модели с помощью теста Хаусмана, а также проверка эконометрической стабильности на основе диагностических тестов. Также обоснованы концепции Матрицы сценариев конкурентоспособности (CSM), связывающей результаты эконометрического прогноза с оптимистическим, базовым и пессимистическим сценариями, и Интегральной эконометрической модели управления конкурентоспособностью (IECMM). Результаты исследования служат формированию комплексной системы прогнозирования, позволяющей осуществлять предварительную оценку финансовой конкурентоспособности малого бизнеса, выявлять риски и научно обосновывать стратегические управленческие решения. 

Ключевые слова: малый бизнес, финансовая конкурентоспособность, KBMRI, эконометрическое прогнозирование, панельные данные, Fixed Effects, Random Effects, инвестиции, инновации, цифровизация, сценарное прогнозирование, Хорезм. 

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan