TIJORAT BANKLARIDA MIJOZNING TRANZAKSION FAOLLIGIGA ASOSLANGAN ADAPTIV TARIFLASH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Sanayev Javohir Shavkat o’g’li
mustaqil tadqiqotchi
Toshkent davlat
iqtisodiyot universiteti
ORCID: 0009-0006-1398-7563
Annotatsiya. Ushbu maqolada tijorat banklarida hisob-kitob va tranzaksion xizmatlarni tariflash tizimini mijozning individual iqtisodiy qiymati asosida takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. B. Avezov tomonidan taklif etilgan adaptiv tariflash metodikasi asosida mijozning barqaror hisobvaraq qoldig‘i, tranzaksion faolligi, xizmat ko‘rsatish tannarxi va bankning maqsadli marjasini o‘zaro bog‘liq holda hisobga olish imkoniyatlari tahlil qilingan. Barqaror hisobvaraq qoldig‘ini aniqlashda kunlik qoldiqlar taqsimotining 10 foizlik quyi kvantilidan foydalanishning iqtisodiy ahamiyati asoslangan. ICICI Bank tajribasi hamda ATB “Turonbank” ma’lumotlari asosida mijoz qiymatiga yo‘naltirilgan differensial tariflashning amaliy imkoniyatlari baholangan. Tahlil natijalari adaptiv tariflash mijozlarni iqtisodiy qiymati bo‘yicha segmentlash, bankning barqaror resurs bazasini mustahkamlash, tranzaksion faollikni rag‘batlantirish va komissiya daromadlarini oshirish imkonini berishini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: tijorat banki, adaptiv tariflash, tranzaksion faollik, barqaror hisobvaraq qoldig‘i, mijoz qiymati, differensial tarif, xizmat tannarxi, komissiya daromadi, resurs bazasi, raqamli bank xizmatlari.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМА АДАПТИВНОЙ ТАРИФИКАЦИИ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ НА ОСНОВЕ ТРАНЗАКЦИОННОЙ АКТИВНОСТИ КЛИЕНТА
Санаев Жавохир Шавкат угли
независимый исследователь
Ташкентский государственный
экономический университет
ORCID: 0009-0006-1398-7563
Аннотация. В статье исследованы вопросы совершенствования системы тарификации расчетных и транзакционных услуг коммерческих банков на основе индивидуальной экономической ценности клиента. На основе методики адаптивной тарификации, предложенной Б. Авезовым, проанализированы возможности комплексного учета устойчивого остатка средств на счете клиента, его транзакционной активности, себестоимости обслуживания и целевой маржи банка. Обосновано экономическое значение использования 10-процентного нижнего квантиля распределения ежедневных остатков при определении устойчивого остатка на счете. На основе опыта ICICI Bank и данных АКБ «Туронбанк» оценены практические возможности применения дифференцированной тарификации, ориентированной на ценность клиента. Результаты анализа показывают, что адаптивная тарификация способствует сегментации клиентов по их экономической ценности, укреплению устойчивой ресурсной базы банка, стимулированию транзакционной активности и расширению возможностей получения комиссионных доходов.
Ключевые слова: коммерческий банк, адаптивная тарификация, транзакционная активность, устойчивый остаток на счете, ценность клиента, дифференцированный тариф, себестоимость обслуживания, комиссионный доход, ресурсная база, цифровые банковские услуги.
IMPROVING THE ADAPTIVE PRICING MECHANISM IN COMMERCIAL BANKS BASED ON CUSTOMER TRANSACTION ACTIVITY
Sanayev Javohir Shavkat ogli
Independent Researcher
Tashkent State
University of Economics
ORCID: 0009-0006-1398-7563
Abstract. This article examines the improvement of pricing mechanisms for settlement and transaction services in commercial banks based on the individual economic value of customers. Using the adaptive pricing methodology proposed by B. Avezov, the study analyzes the integrated consideration of a customer’s stable account balance, transaction activity, service cost, and the bank’s target margin. Particular attention is paid to the economic rationale for using the 10th percentile of daily account balances to determine the customer’s stable balance. Based on the experience of ICICI Bank and data from Turonbank, the practical possibilities of applying customer-value-oriented differentiated pricing are assessed. The results indicate that adaptive pricing can facilitate customer segmentation according to economic value, strengthen the bank’s stable funding base, stimulate transaction activity, and expand opportunities for generating commission income.
Keywords: commercial bank, adaptive pricing, transaction activity, stable account balance, customer value, differentiated pricing, service cost, commission income, funding base, digital banking services.
https://doi.org/10.5281/zenodo.22917764
Foydalanilgan adabiyotlar
- McKinsey & Company. The 2025 McKinsey Global Payments Report: Competing Systems, Contested Outcomes [Elektron resurs]. – 2025. – 26 September. – McKinsey & Company.
- Sasia E., Faridi F., Jeenah U., Mantoan M., Porwal P., Jain R., ten Have R. Charting a Path to Increasing Transaction Banking Value by 50 Percent [Elektron resurs] // McKinsey & Company. – 2025. – 10 September.
- Berger A. N. The Economic Effects of Technological Progress: Evidence from the Banking Industry // Journal of Money, Credit and Banking. – 2003. – Vol. 35, No. 2. – P. 141–176.
- Beccalli E. Does IT Investment Improve Bank Performance? Evidence from Europe // Journal of Banking & Finance. – 2007. – Vol. 31, No. 7. – P. 2205–2230.
- DeYoung R., Roland K. P. Product Mix and Earnings Volatility at Commercial Banks: Evidence from a Degree of Total Leverage Model // Journal of Financial Intermediation. – 2001. – Vol. 10, No. 1. – P. 54–84.
- Struebi S., Lim A. Harnessing AI for Smarter Pricing Strategies in Banking [Elektron resurs]. – Simon-Kucher, 2025.
- Ataniyazova M. Tijorat banklarining innovatsion faoliyati xususidagi ilmiy-nazariy qarashlar va ularga mualliflik munosabatlari // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2015. – № 1. – B. 1–6.
- Mamadiyarov Z. T. Tijorat banklarida masofaviy bank xizmatlarini rivojlantirish : iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2019. – 56 b.
- Azlarova A. A. O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyot rivojlanishining bank-moliya xizmatlari bozoriga ta’siri // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2021. – № 2. – B. 308–315.
- Jo‘rayev I. I. O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari depozit bazasini mustahkamlash : iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent : Akademiya nashriyot markazi, 2020. – 54 b.