КИЧИК БИЗНЕС ВА ХУСУСИЙ ТАДБИРКОРЛИК СУБЪЕКТЛАРИНИ КРЕДИТЛАШ МЕХАНИЗМИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШНИНГ ИЛМИЙ-УСЛУБИЙ АСОСЛАРИ
Маматова Эленур Рўзимурод қизи
Мустақил изланувчи
E-mail:mamatovb865@gmail.com
Аннотация. Мақолада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектларини кредитлашнинг иқтисодий мазмуни, ахборот асимметрияси шароитида кредит ресурсларидан фойдаланиш билан боғлиқ чекловлар ҳамда кредитга лаёқатлиликни баҳолашни такомиллаштириш масалалари тадқиқ этилган. Ўзбекистоннинг 2021–2025 йиллардаги расмий статистик кўрсаткичлари ва Марказий банкнинг 2023–2025 йилларга оид кредитлаш маълумотлари қиёсий таҳлил қилинган. Жаҳон банкининг 2024 йилги корхоналар сўрови ҳамда маҳаллий диссертацияларда эълон қилинган натижалар асосида гаров қийматига бир томонлама таяниш ўрнига пул оқими, кредит тарихи, босқичли молиялаштириш ва мунтазам мониторингни уйғунлаштирувчи концептуал механизм таклиф этилган. Таклифнинг амалиётдаги самарадорлиги текширилмагани сабабли унинг баҳолаш мезонлари синовдан ўтказиш учун гипотеза сифатида талқин этилган.
Калит сўзлар: кичик бизнес, хусусий тадбиркорлик, банк кредити, кредитлаш механизми, пул оқими, кредит риски, кредитга лаёқатлилик, скоринг, босқичли молиялаштириш, молиявий инклюзия.
НАУЧНО-МЕТОДИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ МЕХАНИЗМА КРЕДИТОВАНИЯ СУБЪЕКТОВ МАЛОГО БИЗНЕСА И ЧАСТНОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
Маматова Эленур Рузимуродовна
Самостоятельный соискатель
E–mail: mamatovb865@gmail.com
Аннотация. В статье исследуются экономическая сущность кредитования субъектов малого бизнеса и частного предпринимательства, ограничения доступа к кредитным ресурсам в условиях информационной асимметрии, а также вопросы совершенствования оценки кредитоспособности заёмщиков. Проведён сравнительный анализ официальных статистических показателей Узбекистана за 2021–2025 годы и данных Центрального банка о кредитовании за 2023–2025 годы. На основе результатов обследования предприятий Всемирного банка за 2024 год и исследований, представленных в отечественных диссертациях, предложен концептуальный механизм кредитования, предусматривающий переход от преимущественной ориентации на стоимость залогового обеспечения к комплексной оценке денежных потоков, кредитной истории, поэтапному финансированию и систематическому мониторингу. Поскольку практическая эффективность предложенного механизма не была проверена, критерии оценки его результативности рассматриваются в качестве гипотез, требующих дальнейшей эмпирической проверки.
Ключевые слова: малый бизнес, частное предпринимательство, банковский кредит, механизм кредитования, денежные потоки, кредитный риск, кредитоспособность, скоринг, поэтапное финансирование, финансовая инклюзия.
SCIENTIFIC AND METHODOLOGICAL FOUNDATIONS FOR IMPROVING THE LENDING MECHANISM FOR SMALL BUSINESS AND PRIVATE ENTREPRENEURSHIP
Mamatova Elenur Ruzimurod qizi
Independent Researcher
E-mail: mamatovb865@gmail.com
Abstract. This article examines the design of lending mechanisms for small firms in the presence of information asymmetry, collateral constraints and unstable cash flows. Official Uzbekistan statistics for 2021–2025 and Central Bank lending reports for 2023–2025 are reviewed alongside the 2024 World Bank Enterprise Survey and publicly disclosed dissertation findings. A conceptual framework combining cash-flow-based affordability assessment, risk scoring, staged disbursement and post-disbursement monitoring is proposed. Its thresholds and illustrative calculations are methodological examples rather than empirically validated estimates or results of implementation.
Key words: small business, private entrepreneurship, bank lending, lending mechanism, cash flow, credit risk, creditworthiness, scoring, staged financing, financial inclusion.
https://doi.org/10.5281/zenodo.23319406
Фойдаланилган адабиётлар
- Stiglitz J. E., Weiss A. Credit Rationing in Markets with Imperfect Information // The American Economic Review. 1981. Vol. 71, No. 3. P. 393–410.
- Petersen M. A., Rajan R. G. The Benefits of Lending Relationships: Evidence from Small Business Data // The Journal of Finance. 1994. Vol. 49, No. 1. P. 3–37.
- Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши. 2021–2025 йиллар. SIAT очиқ статистик маълумотлар базаси. https://siat.stat.uz/data/1840/
- Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси. Кичик тадбиркорлик субъектларининг жами бандликдаги улуши. 2021–2025 йиллар. SIAT очиқ статистик маълумотлар базаси. https://siat.stat.uz/data/274/
- Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси. Кичик тадбиркорлик субъектларининг асосий капиталга киритилган инвестициялардаги улуши. 2021–2025 йиллар. SIAT очиқ статистик маълумотлар базаси. https://siat.stat.uz/data/1596/
- Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси. Кичик тадбиркорлик субъектларининг асосий капиталга киритилган инвестициялари ҳажми. 2021–2025 йиллар. SIAT очиқ статистик маълумотлар базаси. https://siat.stat.uz/data/1597/
- Ўзбекистон Республикаси Марказий банки. Марказий банкнинг 2023 йил учун йиллик ҳисоботи. Тошкент, 2024. Расмий нашр.
- Ўзбекистон Республикаси Марказий банки. Марказий банкнинг 2024 йил учун йиллик ҳисоботи. Тошкент, 2025. Расмий нашр.
- Ўзбекистон Республикаси Марказий банки. Марказий банкнинг 2025 йил учун йиллик ҳисоботи. Тошкент, 2026. Расмий нашр.
- World Bank Group. Uzbekistan Enterprise Survey 2024. Enterprise Surveys Database. Washington, DC: World Bank Group, 2025. https://microdata.worldbank.org/catalog/6711