BANK INFRATUZILMASI TRANSFORMATSIYASI SAMARADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Karimqulov Jasur Imomboyevich
Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti professori
E-mail: Karimqulovj6233@gmail.com
ORCID:0000-0002-9241-9153
Xojanov Baxadir Omirbayevich
Nukus davlat texnika universiteti
mustaqil tadqiqotchisi
E-mail: baxadirxojanov190@gmail.com
ORCID: 0009-0005-3259-1241
Annotatsiya. Maqolada bank infratuzilmasi transformatsiyasi samaradorligini integral baholash metodikasini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. O‘zbekiston bank tizimi hamda “O‘zmilliybank”, “TBC Bank” va “Mikrokreditbank”ning 2021–2025-yillardagi ma’lumotlari asosida infratuzilmaviy aktivlar, kredit portfeli, likvid mablag‘lar, operatsion xarajatlar va kapital o‘rtasidagi nisbatlar qiyosiy tahlil qilingan. Riskka moslashtirilgan kredit samaradorligi, likvidlik bosimi, operatsion samaradorlik va kapital bilan ta’minlangan infratuzilmaviy barqarorlik koeffitsiyentlarini modifikatsiyalangan min–maks usulida normallashtirish hamda geometrik o‘rtacha orqali umumlashtirishga asoslangan integral indeks taklif etilgan. Hisob-kitoblar bank tizimi bo‘yicha indeksning 2021-yildagi 0,509 dan 2025-yilda 0,395 gacha pasayganini ko‘rsatgan. Tanlangan mezonlar doirasida operatsion xarajatlar nisbatining yaxshilanishi boshqa yo‘nalishlardagi salbiy o‘zgarishlarni to‘liq qoplamagani aniqlangan. Infratuzilmaviy rivojlanishni moliyaviy imkoniyatlar bilan muvofiqlashtirish, ma’lumotlarning taqqoslanuvchanligini ta’minlash va indeks natijalarining metodik tanlovlarga sezgirligini tekshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: bank infratuzilmasi, bank transformatsiyasi, integral baholash, kompozit indeks, riskka moslashtirilgan kredit samaradorligi, likvidlik bosimi, operatsion samaradorlik, kapital ta’minoti, normallashtirish, geometrik o‘rtacha.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ ИНТЕГРАЛЬНОЙ ОЦЕНКИ ЭФФЕКТИВНОСТИ ТРАНСФОРМАЦИИ БАНКОВСКОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ
Каримкулов Жасур Имомбоевич
профессор
Ташкентский государственный
экономический университет
E–mail: Karimqulovj6233@gmail.com
ORCID:0000-0002-9241-9153
Xojanov Baxadir Omirbayevich
независимый исследователь
в Нукусском государственном
техническом университете
E–mail: baxadirxojanov190@gmail.com
ORCID: 0009-0005-3259-1241
Аннотация. В статье исследуются вопросы совершенствования методики интегральной оценки эффективности трансформации банковской инфраструктуры. На основе данных банковской системы Узбекистана, а также банков «Узнацбанк», «TBC Bank» и «Микрокредитбанк» за 2021–2025 годы проведён сравнительный анализ соотношений между инфраструктурными активами, кредитным портфелем, ликвидными средствами, операционными расходами и капиталом. Предложен интегральный индекс, основанный на нормализации коэффициентов кредитной эффективности с учётом риска, нагрузки на ликвидность, операционной эффективности и обеспеченности инфраструктуры капиталом с использованием модифицированного метода минимакс и последующем агрегировании посредством среднего геометрического. Расчёты показали снижение индекса по банковской системе с 0,509 в 2021 году до 0,395 в 2025 году. Установлено, что в рамках выбранных критериев улучшение соотношения операционных расходов и доходов не полностью компенсировало отрицательные изменения по другим направлениям. Разработаны рекомендации по согласованию инфраструктурного развития с финансовыми возможностями банков, обеспечению сопоставимости данных и проверке чувствительности результатов индекса к методическим решениям.
Ключевые слова: банковская инфраструктура, банковская трансформация, интегральная оценка, композитный индекс, кредитная эффективность с учётом риска, нагрузка на ликвидность, операционная эффективность, обеспеченность капиталом, нормализация, среднее геометрическое.
IMPROVING THE METHODOLOGY FOR COMPOSITE ASSESSMENT OF BANKING INFRASTRUCTURE TRANSFORMATION EFFICIENCY
Karimqulov Jasur Imomboyevich
Professor of
Tashkent State of university of economics
E-mail: Karimqulovj6233@gmail.com
ORCID:0000-0002-9241-9153
Xojanov Baxadir Omirbayevich
Independent Researcher
at Nukus State Technical University
E-mail: baxadirxojanov190@gmail.com
ORCID: 0009-0005-3259-1241
Abstract. This article examines how to improve the methodology for assessing the efficiency of banking infrastructure transformation using a composite index. Drawing on data for Uzbekistan’s banking system and three banks—National Bank of Uzbekistan, TBC Bank, and Mikrokreditbank—over 2021–2025, the study compares the relationships between infrastructure assets, loan portfolios, liquid funds, operating expenses, and capital. A composite index is proposed by normalizing indicators of risk-adjusted lending efficiency, liquidity pressure, operating efficiency, and capital coverage of infrastructure assets using a modified min–max method and aggregating them through the geometric mean. The calculations show that the banking system’s index declined from 0.509 in 2021 to 0.395 in 2025. Within the selected assessment framework, the improvement in the operating-expense-to-income ratio did not fully offset adverse changes in other dimensions. Recommendations focus on aligning infrastructure development with banks’ financial capacity, ensuring data comparability, and testing the sensitivity of index results to methodological choices.
Keywords: banking infrastructure, banking transformation, composite assessment, composite index, risk-adjusted lending efficiency, liquidity pressure, operating efficiency, capital coverage, normalization, geometric mean.
https://doi.org/10.5281/zenodo.22917880
Foydalanilgan adabiyotlar
- World Bank. Digital technology is unlocking financial inclusion // World Bank Blogs. «Global Findex 2025» natijalari. https://blogs.worldbank.org/en/allaboutfinance/digital-technology-is-unlocking-financial-inclusion.
- McKinsey & Company. Unlocking value from technology in banking: An investor lens. — 23 October 2024. https://www.mckinsey.com/industries/financial-services/our-insights/unlocking-value-from-technology-in-banking-an-investor-lens.
- Basel Committee on Banking Supervision. Digitalisation of finance. — Basel: Bank for International Settlements, 2024. — 16 May. — 46 p.
- Financial Intermediation and Technology: What’s Old, What’s New? / A. W. A. Boot, P. Hoffmann, L. Laeven, L. Ratnovski. — Washington, D. C. : International Monetary Fund, 2020. — 32 p. — (IMF Working Papers ; No. 2020/161). — DOI: 10.5089/9781513552491.001.
- Koont, N. Destabilizing Digital “Bank Walks” / N. Koont, T. Santos, L. Zingales. — Cambridge, MA : National Bureau of Economic Research, 2024. — (NBER Working Paper Series ; No. 32601).
- Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide / M. Nardo, M. Saisana, A. Saltelli, S. Tarantola, A. Hoffmann, E. Giovannini. — Paris : OECD Publishing, 2005. — 108 p. — (OECD Statistics Working Papers ; No. 2005/03). — DOI: 10.1787/533411815016. — URL: https://doi.org/10.1787/533411815016
- Dauletbayev, M. Bank infratuzulmasining nazariy asoslari / M. Dauletbayev // Academic Research in Modern Science. — 2023. — Vol. 2, № 4. — B. 95–98. — DOI:10.5281/zenodo.7609238.URL:https://econferences.ru/index.php/arims/article/view/4097
- Ортыков, У. Д. Трансформация банковской системы Республики Узбекистан / У. Д. Ортыков, С. Хамрохужаева // Moliyaviy texnologiyalar. — 2023. — Т. 3, № 2. — С. 36–43.
- Xasanova, R. P. Tijorat banklarda asosiy vositalar hisobi va tahlilini takomillashtirish / R. P. Xasanova // Moliya va bank ishi. — 2025. — № 4. — B. 27–32.