IPOTEKA BOZORINI KREDITLASHNI TAKOMILLASHTIRISH YO’NALISHLARI: MUAMMOLAR, MIQDORIY BAHOLASH VA TAKLIFLAR
Abdullayeva Aziza Murat qizi
bank hisobi va auditi kafedrasi o`qituvchisi
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
E-mail: aabdullaevaz@mail.ru
Annotatsiya. Maqolada O’zbekistonda ipoteka bozorini kreditlashning mavjud holati, uning rivojlanishiga to’sqinlik qilayotgan omillar va takomillashtirish yo’nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqot IMRAD (Kirish, Metodlar, Natijalar, Muhokama) tuzilmasi asosida bajarilgan. Tahlilda qiyosiy-tahliliy usul, tizimli yondashuv, stsenariy asosida annuitet to’lovlarini hisoblash hamda ipoteka kreditlarining arzonligi va mavjudligiga ta’sir etuvchi omillarni guruhlash usullaridan foydalanilgan. Natijalar shuni ko’rsatadiki, ipoteka kreditining mavjudligini cheklovchi asosiy omillar: foiz stavkalarining yuqoriligi, uzoq muddatli resurs bazasining yetishmasligi, daromadni rasmiy tasdiqlash muammolari, ikkilamchi ipoteka bozori va qimmatli qog’ozlashtirish mexanizmlarining yetarlicha rivojlanmaganligi hamda davlat subsidiyasiga bog’liqlik. Maqolada kreditlashni takomillashtirish bo’yicha besh yo’nalishdagi taklif ishlab chiqilgan: resurs bazasini uzoq muddatli qilish, ipoteka qimmatli qog’ozlarini rivojlantirish, skoring va daromadni baholash tizimini takomillashtirish, subsidiyalashni maqsadli qayta ko’rib chiqish va xavflarni boshqarish tizimini kuchaytirish.
Kalit so’zlar: ipoteka krediti, uy-joy bozori, foiz stavkasi, qayta moliyalashtirish, qimmatli qog’ozlashtirish, kredit riski, subsidiya, annuitet to’lovi.
НАПРАВЛЕНИЯ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ИПОТЕЧНОГО КРЕДИТОВАНИЯ: ПРОБЛЕМЫ, КОЛИЧЕСТВЕННАЯ ОЦЕНКА И ПРЕДЛОЖЕНИЯ
Абдуллаева Азиза Мурат кизи
преподаватель кафедры
банковского учета и аудита
Ташкентский государственный
экономический университет
E-mail: aabdullaevaz@mail.ru
Аннотация. В статье анализируется современное состояние ипотечного кредитования в Узбекистане, рассматриваются факторы, препятствующие его развитию, и определяются основные направления совершенствования. Исследование проведено в соответствии со структурой IMRAD (введение, методы, результаты, обсуждение). В процессе анализа использованы сравнительно-аналитический метод, системный подход, сценарное моделирование аннуитетных платежей, а также метод группировки факторов, влияющих на доступность и обеспеченность ипотечного кредитования. Результаты исследования показывают, что основными факторами, ограничивающими доступность ипотечных кредитов, являются высокие процентные ставки, недостаточность долгосрочной ресурсной базы, проблемы официального подтверждения доходов заемщиков, недостаточное развитие вторичного ипотечного рынка и механизмов секьюритизации, а также зависимость ипотечного кредитования от государственных субсидий. В статье разработаны предложения по совершенствованию ипотечного кредитования по пяти основным направлениям: формирование долгосрочной ресурсной базы, развитие рынка ипотечных ценных бумаг, совершенствование скоринговых систем и методов оценки доходов заемщиков, пересмотр механизмов целевого субсидирования и укрепление системы управления рисками.
Ключевые слова: ипотечный кредит, рынок жилья, процентная ставка, рефинансирование, секьюритизация, кредитный риск, субсидия, аннуитетный платеж.
DIRECTIONS FOR IMPROVING MORTGAGE LENDING: PROBLEMS, QUANTITATIVE ASSESSMENT AND PROPOSALS
Abdullayeva Aziza Murat kizi
Lecturer, Department of Banking
Accounting and Auditing
Tashkent State University of Economics
E-mail: aabdullaevaz@mail.ru
Abstract. The article examines the current state of mortgage lending in Uzbekistan, the factors constraining its development and directions for improvement. Using comparative analysis, a systemic approach and scenario-based annuity calculations, the study shows that high interest rates, a shortage of long-term funding, difficulties in verifying income, an underdeveloped secondary mortgage market and dependence on state subsidies are the main barriers. Five groups of proposals are developed: lengthening the funding base, developing mortgage-backed securities, improving scoring and income assessment, refocusing subsidies and strengthening risk management.
Keywords: mortgage lending, housing market, interest rate, refinancing, securitization, credit risk, subsidy, annuity payment.
https://doi.org/10.5281/zenodo.23497062
Foydalanilgan adabiyotlar
- Akerlof G.A. The Market for «Lemons»: Quality Uncertainty and the Market Mechanism // Quarterly Journal of Economics, 1970, Vol. 84, No. 3, pp. 488-500.
- Stiglitz J.E., Weiss A. Credit Rationing in Markets with Imperfect Information // American Economic Review, 1981, Vol. 71, No. 3, pp. 393-410.
- Warnock V.C., Warnock F.E. Markets and Housing Finance // Journal of Housing Economics, 2008, Vol. 17, No. 3, pp. 239-251.
- Badev A., Beck T., Vado L., Walley S. Housing Finance across Countries: New Data and Analysis // World Bank Policy Research Working Paper, No. 6756, 2014.
- Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: Finalising post-crisis reforms. Bank for International Settlements, 2017.
- Mishkin F.S. The Economics of Money, Banking, and Financial Markets. Pearson, (so’nggi nashr).
- O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi.
- O’zbekiston Respublikasi «Ipoteka to’g’risida»gi Qonuni.
- O’zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasining uy-joy qurilishi va ipoteka kreditlashni rivojlantirishga oid qaror va farmonlari (amaldagi tahrirda).
- O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Bank tizimi va moliyaviy barqarorlik bo’yicha hisobotlar, rasmiy sayt.
- O’zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. Uy-joy fondi va aholi daromadlari bo’yicha statistik ma’lumotlar, rasmiy sayt.
- World Bank, IMF. Uzbekistan: Country reports and financial sector assessments (so’nggi nashrlar).