KIMYO SANOATI KORXONALARIDA QARZ YUKINI BOSHQARISH VA MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Aliyev Ma’ruf Komiljon o‘g‘li

        PhD, Axborot texnologiyalari va menejment

universiteti iqtisodiyot kafedrasi dotsenti

E-mail: marufaliyev5955@gmail.com

Annotatsiya. Mazkur maqolada O‘zbekiston kimyo sanoati korxonalarida qarz yukini boshqarish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Kimyo sanoatining yuqori kapital sig‘imi, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilishga bo‘lgan ehtiyoj va investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda qarz mablag‘laridan foydalanish korxonalarning moliyaviy majburiyatlarini boshqarishga alohida e’tibor qaratishni talab etadi. Qarz kapitalining ortishi ishlab chiqarish imkoniyatlarini kengaytirishi mumkin, biroq uning haddan tashqari ko‘payishi foiz xarajatlarining oshishiga, likvidlikning pasayishiga va moliyaviy barqarorlikning zaiflashishiga olib keladi. Maqolada O‘zbekiston kimyo sanoati korxonalarining qarz kapitali tarkibi, qisqa va uzoq muddatli majburiyatlari, qarzga xizmat ko‘rsatish imkoniyatlari hamda moliyaviy mustaqillik darajasini baholash masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, qarz yukining moliyaviy barqarorlikka ta’sirini aniqlash, moliyalashtirish manbalari o‘rtasidagi maqbul nisbatni shakllantirish, qarz majburiyatlarini boshqarish va moliyaviy risklarni kamaytirish yo‘nalishlariga e’tibor qaratiladi. Tadqiqotda korxonalarning qarzga xizmat ko‘rsatish salohiyatini hisobga olgan holda moliyaviy barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan yondashuvlarni takomillashtirish masalasi ilgari suriladi.

Kalit so‘zlar: kimyo sanoati korxonalari, qarz yuki, moliyaviy barqarorlik, qarz kapitali, moliyaviy mustaqillik, kapital tarkibi, moliyaviy majburiyatlar, likvidlik, to‘lov qobiliyati, moliyaviy leveraj, qarzga xizmat ko‘rsatish, moliyaviy risklar.

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ УПРАВЛЕНИЯ ДОЛГОВОЙ НАГРУЗКОЙ И ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ ХИМИЧЕСКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ

Алиев Маьруф Комилжон угли

PhD, доцент кафедры экономики Университета

информационных технологий и менеджмента

E-mail: marufaliyev5955@gmail.com

Аннотация. В статье исследуются вопросы совершенствования механизмов управления долговой нагрузкой и обеспечения финансовой устойчивости предприятий химической промышленности Узбекистана. Высокая капиталоёмкость химической отрасли, необходимость модернизации производства и использование заёмных средств для финансирования инвестиционных проектов требуют особого внимания к управлению финансовыми обязательствами предприятий. Увеличение заёмного капитала может способствовать расширению производственных возможностей, однако его чрезмерный рост приводит к повышению процентных расходов, снижению ликвидности и ослаблению финансовой устойчивости. В статье рассматриваются вопросы оценки структуры заёмного капитала, краткосрочных и долгосрочных обязательств, способности обслуживать долговые обязательства и уровня финансовой независимости предприятий химической промышленности Узбекистана. Особое внимание уделяется определению влияния долговой нагрузки на финансовую устойчивость, формированию оптимального соотношения источников финансирования, управлению долговыми обязательствами и снижению финансовых рисков. В исследовании рассматриваются подходы к совершенствованию механизмов укрепления финансовой устойчивости с учётом способности предприятий обслуживать свои долговые обязательства.

Ключевые слова: предприятия химической промышленности, долговая нагрузка, финансовая устойчивость, заёмный капитал, финансовая независимость, структура капитала, финансовые обязательства, ликвидность, платёжеспособность, финансовый леверидж, обслуживание долга, финансовые риски.

IMPROVING DEBT BURDEN MANAGEMENT AND FINANCIAL STABILITY MECHANISMS IN CHEMICAL INDUSTRY ENTERPRISES

Aliyev Ma’ruf Komiljon ugli

PhD, Associate Professor, Department of Economics,

University of Information Technology and Management

E-mail: marufaliyev5955@gmail.com

Abstract. This article examines the improvement of debt burden management and financial stability mechanisms in chemical industry enterprises in Uzbekistan. The high capital intensity of the chemical industry, the need for production modernization, and the use of borrowed funds to finance investment projects require particular attention to the management of corporate financial obligations. An increase in debt financing may contribute to the expansion of production capacity; however, excessive borrowing can lead to higher interest expenses, reduced liquidity, and weaker financial stability. The article addresses the assessment of debt capital structure, short-term and long-term liabilities, debt servicing capacity, and the level of financial independence of chemical industry enterprises in Uzbekistan. Particular attention is paid to assessing the impact of debt burden on financial stability, establishing an optimal balance between financing sources, managing debt obligations, and reducing financial risks. The study explores approaches to improving financial stability mechanisms by taking into account enterprises’ capacity to meet their debt servicing obligations.

Key words: chemical industry enterprises, debt burden, financial stability, debt capital, financial independence, capital structure, financial liabilities, liquidity, solvency, financial leverage, debt servicing, financial risks.

https://doi.org/10.5281/zenodo.23319866

Foydalanilgan adabiyotlar

1. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Kimyo mahsulotlarini ishlab chiqarishda o‘zlashtirilgan investitsiyalar hajmi. – Toshkent, 2025-yil 18-sentabr.

2. «Navoiyazot» AJ. 2024-yil yakunlari bo‘yicha yillik hisobot. – Toshkent: Yagona korporativ axborot portali (Openinfo), 2025.

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Kimyo sanoatini jadal rivojlantirish vazifalari belgilandi. – Toshkent, 2026-yil 2-iyun.

4. Modigliani F., Miller M. H. The Cost of Capital, Corporation Finance and the Theory of Investment // The American Economic Review. – 1958. – Vol. 48, No. 3. – P. 261–297.

5. Myers S. C. The Capital Structure Puzzle // The Journal of Finance. – 1984. – Vol. 39, No. 3. – P. 574–592.

6. Myers S. C., Majluf N. S. Corporate Financing and Investment Decisions When Firms Have Information That Investors Do Not Have // Journal of Financial Economics. – 1984. – Vol. 13, No. 2. – P. 187–221.

7. Jensen M. C., Meckling W. H. Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure // Journal of Financial Economics. – 1976. – Vol. 3, No. 4. – P. 305–360.

8. Titman S., Wessels R. The Determinants of Capital Structure Choice // The Journal of Finance. – 1988. – Vol. 43, No. 1. – P. 1–19.

9. Rajan R. G., Zingales L. What Do We Know about Capital Structure? Some Evidence from International Data // The Journal of Finance. – 1995. – Vol. 50, No. 5. – P. 1421–1460.

10. Diamond D. W. Debt Maturity Structure and Liquidity Risk // The Quarterly Journal of Economics. – 1991. – Vol. 106, No. 3. – P. 709–737.

11. Frank M. Z., Goyal V. K. Capital Structure Decisions: Which Factors Are Reliably Important? // Financial Management. – 2009. – Vol. 38, No. 1. – P. 1–37.

12. Altman E. I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy // The Journal of Finance. – 1968. – Vol. 23, No. 4. – P. 589–609.

13. «Navoiyazot» AJ. Consolidated Financial Statements for 2024 and Independent Auditors’ Report. – Toshkent: KPMG Audit LLC, 2025. – 43 p.

14. «Dehqonobod kaliy zavodi» AJ. 2024-yil yakunlari bo‘yicha yillik moliyaviy hisobot. – Toshkent: Yagona korporativ axborot portali (Openinfo), 2025.

15. «Elektrokimyozavod» QK AJ. 2025-yil I chorak uchun moliyaviy hisobot. – Toshkent: Yagona korporativ axborot portali (Openinfo), 2025.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan