SUVEREN FONDLAR PORTFELINI VENCHUR KAPITALI VA IKKI KANALLI MOLIYALASHTIRISH ASOSIDA DIVERSIFIKATSIYALASH
Jumaniyazov Inomjon Turayevich
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
mustaqil izlanuvchisi
ORCID: 0000-0003-0622-6601
e-mail: jumaniyazov_inomjon@tsue.uz
Annotatsiya. Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi aktivlari tarkibining bank sektoriga aloqadorligi hamda innovatsion loyihalarni baholash va monitoring qilish jarayonlarini rivojlantirish imkoniyatlari tahlil etiladi. Tadqiqot doirasida o‘zaro bog‘liq ikki yondashuv ilgari suriladi. Birinchi yondashuv jamg‘armaning venchur fondlar kapitalida ishtiroki orqali sun’iy intellekt texnologiyalariga asoslangan startaplarni moliyalashtirish, portfelni diversifikatsiyalash va ixtisoslashgan boshqaruvchilar tajribasidan foydalanish imkoniyatlariga qaratilgan. Ikkinchi yondashuvda tijorat banklariga ajratiladigan subordinar qarz va ustav kapitaliga qo‘yilmalar nisbatini kapital yetarliligi ko‘rsatkichlariga moslashtiruvchi ikki kanalli model taklif etiladi. Venchur aktivlar uchun ssenariyli farazlar asosida hisoblangan portfel ko‘rsatkichlari diversifikatsiyalashning ehtimoliy afzalliklarini ko‘rsatadi. AT “Aloqabank” misolida esa tanlangan soddalashtirilgan model va kapital talablari sharoitida subordinar qarzdan to‘liq foydalanish uchun zarur birinchi darajali kapital chegarasi 350 mln AQSh dollaridan 90 mln AQSh dollarigacha o‘zgarishi hisoblangan. Natijalar amaliyot uchun dastlabki uslubiy asos bo‘lib, ularni real risk ko‘rsatkichlari va amaldagi prudensial talablar asosida qo‘shimcha baholash maqsadga muvofiq.
Kalit so‘zlar: suveren fond, Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi, venchur kapital, sun’iy intellekt, diversifikatsiya, subordinar qarz, ustav kapitali, kapital yetarliligi, Bazel III.
ДИВЕРСИФИКАЦИЯ ПОРТФЕЛЯ СУВЕРЕННЫХ ФОНДОВ НА ОСНОВЕ ВЕНЧУРНОГО КАПИТАЛА И ДВУХКАНАЛЬНОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ
Жуманиязов Иномжон Тураевич
Независимый соискатель,
Ташкентский государственный экономический университет
ORCID: 0000-0003-0622-6601
e-mail: jumaniyazov_inomjon@tsue.uz
Аннотация. В статье анализируются структура активов Фонда реконструкции и развития Республики Узбекистан с точки зрения их связи с банковским сектором, а также возможности совершенствования экспертизы и мониторинга инновационных проектов. Предлагаются два взаимосвязанных подхода: участие Фонда в капитале венчурных фондов для финансирования стартапов в сфере искусственного интеллекта и диверсификации инвестиционного портфеля; двухканальная модель финансирования банков, предусматривающая определение соотношения субординированного долга и вложений в уставный капитал с учетом требований к достаточности капитала. Сценарные расчеты демонстрируют потенциальные преимущества диверсификации при заданных предпосылках. На примере АО «Алокабанк» в рамках упрощенной модели расчетный порог капитала первого уровня, необходимый для полного учета субординированного долга, изменяется с 350 до 90 млн долларов США. Полученные результаты имеют предварительный методический характер и требуют уточнения с учетом фактических рисков и действующих пруденциальных нормативов.
Ключевые слова: суверенный фонд, Фонд реконструкции и развития, венчурный капитал, искусственный интеллект, диверсификация, субординированный долг, достаточность капитала, Базель III.
DIVERSIFYING SOVEREIGN FUND PORTFOLIOS THROUGH VENTURE CAPITAL AND TWO-CHANNEL FINANCING
Jumaniyazov Inomjon Turayevich
Independent Researcher,
Tashkent State University of Economics
ORCID: 0000-0003-0622-6601
e-mail: jumaniyazov_inomjon@tsue.uz
Abstract. This article examines the asset structure of Uzbekistan’s Fund for Reconstruction and Development in relation to its exposure to the banking sector and opportunities to strengthen the appraisal and monitoring of innovative projects. Two complementary approaches are proposed. The first considers equity participation in professionally managed venture funds as a possible channel for financing artificial-intelligence start-ups and diversifying the Fund’s portfolio. The second develops a two-channel bank-financing framework for determining the mix of subordinated debt and equity contributions in light of capital adequacy requirements. Scenario-based portfolio calculations suggest potential diversification benefits under the specified assumptions. In an illustrative application to Aloqabank, the simplified model yields a change from USD 350 million to USD 90 million in the estimated Tier 1 capital threshold required for the full recognition of subordinated debt. These findings are preliminary and should be reassessed against observed risks and the prudential rules applicable to the bank.
Keywords: sovereign wealth fund, Fund for Reconstruction and Development, venture capital, artificial intelligence, diversification, subordinated debt, equity, capital adequacy, Basel III.
https://doi.org/10.5281/zenodo.23476579
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Admati A., Hellwig M. The Bankers’ New Clothes: What’s Wrong with Banking and What to Do about It. – Princeton: Princeton University Press, 2013. – 398 p.
2. Bernstein S., Lerner J., Schoar A. The Investment Strategies of Sovereign Wealth Funds // Journal of Economic Perspectives. – 2013. – Vol. 27, No. 2. – P. 219–238.
3. Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: A Global Regulatory Framework for More Resilient Banks and Banking Systems. – Basel: BIS, 2010 (rev. 2011). – 69 p.
4. Clark G.L., Dixon A.D., Monk A.H.B. Sovereign Wealth Funds: Legitimacy, Governance, and Global Power. – Princeton: Princeton University Press, 2013. – 240 p.
5. Diamond D.W., Rajan R.G. A Theory of Bank Capital // Journal of Finance. – 2000. – Vol. 55, No. 6. – P. 2431–2465.
6. Gompers P., Lerner J. The Venture Capital Revolution // Journal of Economic Perspectives. – 2001. – Vol. 15, No. 2. – P. 145–168.
7. Gelb A., Tordo S., Halland H., Arfaa N., Smith G. Sovereign Wealth Funds and Long-Term Development Finance: Risks and Opportunities. – World Bank Policy Research Working Paper No. 6776. – Washington, DC, 2014.
8. Halland H., Noël M., Tordo S., Kloper-Owens J.J. Strategic Investment Funds: Opportunities and Challenges. – World Bank Policy Research Working Paper No. 7851. – Washington, DC, 2016.
9. Kaplan S.N., Schoar A. Private Equity Performance: Returns, Persistence, and Capital Flows // Journal of Finance. – 2005. – Vol. 60, No. 4. – P. 1791–1823.
10. Lerner J. Boulevard of Broken Dreams: Why Public Efforts to Boost Entrepreneurship and Venture Capital Have Failed – and What to Do about It. – Princeton: Princeton University Press, 2009. – 229 p.
11. Markowitz H. Portfolio Selection // Journal of Finance. – 1952. – Vol. 7, No. 1. – P. 77–91.
12. IT Park Uzbekistan. Venture Ecosystem Report 2025. – Tashkent: IT Park, 2026.
13. Collier P., van der Ploeg R., Spence M., Venables A.J. Managing Resource Revenues in Developing Economies // IMF Staff Papers. – 2010. – Vol. 57, No. 1. – P. 84–118.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi PQ-358-son qarori. 2024-yil 14-oktabr; «Sun’iy intellekt texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PF-189-son Farmoni. 2025-yil 22-oktabr // www.lex.uz.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Sun’iy intellekt texnologiyalariga asoslangan loyihalarni qo‘llab-quvvatlashga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PQ-320-son qarori. 2025-yil 30-oktabr // www.lex.uz.
16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish va bandligini ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PQ-62-son qarori. 2025-yil 14-fevral (2025-yil 24-noyabrdagi PQ-352-son qarori tahririda) // www.lex.uz.
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Tadbirkorlik loyihalarini qo‘llab-quvvatlash orqali yoshlar bandligini ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PQ-210-son qarori. 2026-yil 1-iyun // www.lex.uz.
18. Haydarov N.X. Davlat moliyasi. Darslik. – Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2018.
19. O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasining 2016–2024-yillar uchun moliyaviy hisobotlari va auditorlik xulosalari // https://ufrd.uz.
20. Jumaniyazov I.T. Suveren fondlar faoliyati samaradorligini baholash metodologiyasi: monografiya. – Toshkent, 2026.