O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SOLIQ SIYOSATINI AMALGA OSHIRISHDAGI MAVJUD MUAMMOLAR VA ULARNI HAL ETISH YO‘LLARI

Sheraliyev Javoxirbek Jaxongir o‘g‘li

Toshkent xalqaro moliyaviy

 boshqaruv va texnologiyalar universiteti

iqtisodiyot va boshqaruv kafedrasi mudiri, PhD, dotsenti v.b.

E-mail: arvi19920804@gmail.com

Annotatsiya. Maqolada O‘zbekiston Respublikasida 2017-yildan keyin amalga oshirilgan soliq islohotlari sharoitida soliq siyosatini amalga oshirish jarayonida yuzaga kelayotgan tizimli muammolar – soliq-YaIM nisbatining pasayish tendensiyasi, kuzatilmaydigan (norasmiy va yashirin) iqtisodiyotning yuqori ulushi, soliq imtiyozlari bilan bog‘liq budjet yo‘qotishlari hamda soliq ma’murchiligidagi institutsional va texnologik cheklovlar tahlil qilingan. Tadqiqotning axborot bazasini O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Soliq qo‘mitasi, Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) va Jahon banki ma’lumotlari tashkil etadi. 2022–2025-yillarga oid rasmiy ma’lumotlar asosida davlat budjeti daromadlarining nominal jihatdan barqaror o‘sishiga qaramay, Soliq qo‘mitasi tomonidan ma’murlashtiriladigan soliq tushumlarining YaIMga nisbati 16,7 foizdan 13,0 foizgacha pasayganligi, kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi esa 2024-yildagi 34,8 foizdan 2025-yilda 26,9 foizgacha qisqargan bo‘lsa-da, yashirin iqtisodiyot ulushi 7,9 foiz darajasida barqaror saqlanib qolayotgani asoslab berilgan. Xalqaro tajriba va nazariy yondashuvlar umumlashtirilib, soliq bazasini kengaytirish, soliq imtiyozlarini inventarizatsiya qilish, risklarga asoslangan raqamli ma’murchilikni rivojlantirish va ixtiyoriy soliq intizomini kuchaytirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

Kalit so‘zlar: soliq siyosati, soliq yuki, soliq-YaIM nisbati, budjet daromadlari, kuzatilmaydigan iqtisodiyot, yashirin iqtisodiyot, norasmiy bandlik, soliq imtiyozlari, soliq ma’murchiligi, raqamlashtirish.

ТЕКУЩИЕ ПРОБЛЕМЫ РЕАЛИЗАЦИИ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН И ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ

Шералиев Жавохирбек Жахонгир угли


Ташкентский международный

университет финансового менеджмента и технологий
заведующий кафедрой «Экономика и менеджмент»,

PhD, и.о. доцента

E-mail: arvi19920804@gmail.com

Аннотация. В статье исследуются системные проблемы реализации налоговой политики Республики Узбекистан в условиях реформ, начатых после 2017 года: тенденция к снижению соотношения налогов к ВВП, высокая доля ненаблюдаемой (неформальной и теневой) экономики, бюджетные потери от налоговых льгот, а также институциональные и технологические ограничения налогового администрирования. Информационную базу составляют данные Национального комитета по статистике, Министерства экономики и финансов, Налогового комитета Республики Узбекистан, Международного валютного фонда и Всемирного банка. На основе официальных данных за 2022–2025 годы показано, что при устойчивом номинальном росте доходов государственного бюджета отношение налогов, администрируемых Налоговым комитетом, к ВВП снизилось с 16,7 до 13,0 процента; доля ненаблюдаемой экономики сократилась с 34,8 процента в 2024 году до 26,9 процента в 2025 году, однако теневая составляющая стабильно держится на уровне 7,9 процента ВВП. На основе обобщения теории и международного опыта разработаны предложения по расширению налоговой базы, пересмотру налоговых льгот, развитию риск-ориентированного цифрового администрирования и повышению добровольного соблюдения налогового законодательства.

Ключевые слова: налоговая политика, налоговая нагрузка, соотношение налогов к ВВП, доходы бюджета, ненаблюдаемая экономика, теневая экономика, неформальная занятость, налоговые льготы, налоговое администрирование, цифровизация.

CURRENT PROBLEMS IN THE IMPLEMENTATION OF TAX POLICY IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN AND WAYS TO ADDRESS THEM

Sheraliyev Javokhirbek Jakhongir ugli


Tashkent International University

of Financial Management and Technologies
Head of the Department of Economics and Management,

PhD, Acting Associate Professor

E-mail: arvi19920804@gmail.com

Abstract. The article examines the systemic problems arising in the implementation of tax policy in the Republic of Uzbekistan in the context of the reforms launched after 2017, namely the declining tax-to-GDP ratio, the high share of the non-observed (informal and shadow) economy, revenue losses associated with tax expenditures, and institutional and technological constraints in tax administration. The empirical basis comprises data from the National Statistics Committee, the Ministry of Economy and Finance, the Tax Committee of the Republic of Uzbekistan, the International Monetary Fund and the World Bank. Official data for 2022–2025 show that, despite steady nominal growth in state budget revenues, the ratio of taxes administered by the Tax Committee to GDP fell from 16.7 to 13.0 percent; while the share of the non-observed economy declined from 34.8 percent in 2024 to 26.9 percent in 2025, the shadow economy component remained stable at 7.9 percent of GDP. Drawing on theory and international experience, the paper proposes measures to broaden the tax base, review tax expenditures, develop risk-based digital administration and strengthen voluntary compliance.

Keywords: tax policy, tax burden, tax-to-GDP ratio, budget revenues, non-observed economy, shadow economy, informal employment, tax expenditures, tax administration, digitalization.

Sheraliyev Javoxirbek Jaxongir o’g’li. (2026). O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SOLIQ SIYOSATINI AMALGA OSHIRISHDAGI MAVJUD MUAMMOLAR VA ULARNI HAL ETISH YO’LLARI. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(4), 563–573. https://doi.org/10.5281/zenodo.24091858

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Smith A. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. – London: W. Strahan and T. Cadell, 1776. – Book V, Chapter II.

2. Musgrave R.A. The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy. – New York: McGraw-Hill, 1959. – 628 p.

3. Laffer A.B. The Laffer Curve: Past, Present, and Future // Backgrounder. – The Heritage Foundation, 2004. – No. 1765.

4. Tanzi V., Zee H.H. Tax Policy for Emerging Markets: Developing Countries // National Tax Journal. – 2000. – Vol. 53, No. 2. – P. 299–322.

5. Gaspar V., Jaramillo L., Wingender P. Tax Capacity and Growth: Is there a Tipping Point? – IMF Working Paper WP/16/234. – Washington D.C.: IMF, 2016.

6. Allingham M.G., Sandmo A. Income Tax Evasion: A Theoretical Analysis // Journal of Public Economics. – 1972. – Vol. 1, No. 3–4. – P. 323–338.

7. Kirchler E., Hoelzl E., Wahl I. Enforced versus Voluntary Tax Compliance: The “Slippery Slope” Framework // Journal of Economic Psychology. – 2008. – Vol. 29, No. 2. – P. 210–225.

8. Schneider F., Enste D.H. Shadow Economies: Size, Causes, and Consequences // Journal of Economic Literature. – 2000. – Vol. 38, No. 1. – P. 77–114.

9. Medina L., Schneider F. Shadow Economies Around the World: What Did We Learn Over the Last 20 Years? – IMF Working Paper WP/18/17. – Washington D.C.: IMF, 2018.

10. Gupta S., Keen M., Shah A., Verdier G. (eds.). Digital Revolutions in Public Finance. – Washington D.C.: International Monetary Fund, 2017.

11. Pomeranz D. No Taxation without Information: Deterrence and Self-Enforcement in the Value Added Tax // American Economic Review. – 2015. – Vol. 105, No. 8. – P. 2539–2569.

12. Okunogbe O., Santoro F. The Promise and Limitations of Information Technology for Tax Mobilization // The World Bank Research Observer. – 2023. – Vol. 38, No. 2. – P. 295–324.

13. Майбуров И.А., Иванов Ю.Б. (ред.). Теоретико-методологический конструктив индивидуального подоходного налогообложения: монография. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2021. – 327 с.

14. Malikov T.S. Soliqlar va soliqqa tortishning dolzarb masalalari. – T.: Akademiya, 2002.

15. Yahyoyev Q.A. Soliqqa tortish nazariyasi va amaliyoti. – T.: Fan va texnologiyalar markazi, 2003.

16. IMF. Republic of Uzbekistan: 2025 Article IV Consultation – Press Release; Staff Report. – IMF Country Report No. 25/143. – Washington D.C., 2025. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2025/06/18/pr-25206-uzbekistan-imf-executive-board-concludes-2025-article-iv-consultation

17. IMF recommends Uzbekistan adopt progressive income tax, end inefficient customs exemptions

18. World Bank. Macro Poverty Outlook: Uzbekistan. – Washington D.C., October 2024.

22. A Third of Uzbekistan’s GDP Comes from the Informal and Shadow Economy (Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari)

23. 2025-yilda kuzatilmaydigan iqtisodiyot (Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari)

24. Toshqulov A. Soliq nazariyasi. – T.: History and Page, 2022. – 368 b.

25. Radjapov B. Soliq huquqi. – T.: Lesson Press, 2021. – 236 b.

26. O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. “Soliq qo‘mitasi faoliyatining 2024-yildagi yakunlari: natija va kelgusi rejalar”.

29. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Statistika integrallashgan axborot tizimi. URL: https://siat.stat.uz/

30. Fiskal cheklar va keshbek: 2025–2026-yillar ma’lumotlari (Soliq qo‘mitasi ma’lumotlari)

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan