SUGʻURTA KOMPANIYALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TAʼMINLASHDA RISKNI MOLIYALASHTIRISH USULLARI VA QAYTA SUGʻURTA: MARKAZIY OSIYO SHAROITI
Ubaydullayeva Nargiza Ravshanovna
“Oʻzbekinvest” eksport-import
sugʻurta kompaniyasi menejeri.
Mirzo Ulugʻbek nomidagi
Oʻzbekiston Milliy universiteti
mustaqil tadqiqotchi
E-mail: ubaynargiza@gmail.com
Annotatsiya. Maqolada sugʻurta va yirik korporativ subyektlarning moliyaviy barqarorligini taʼminlashda riskni moliyalashtirishning (risk financing) asosiy usullari – franshizani oshirish va ushlab qolish (self-insured retention), maxsus zahira fondi (funded retention) hamda keptiv tuzilmalar (captive, rent-a-captive, PCC) – nazariy jihatdan tahlil qilinadi va ularning qayta sugʻurta bilan oʻzaro bogʻliqligi ochib beriladi. Tadqiqotda ushbu usullar riskni ushlab qolish va transfer qilish kontinuumi doirasida yaxlit tizim sifatida koʻrib chiqilib, ularni Markaziy Osiyo, xususan Oʻzbekiston sugʻurta bozori sharoitiga moslashtirish imkoniyatlari baholanadi. Muallif riskni moliyalashtirish usullarini koʻp qatlamli qayta sugʻurta modeli tarkibiy qismi sifatida qoʻllash yondashuvini taklif etadi.Shuningdek, Oʻzbekiston sugʻurta bozorining 2019–2025-yillardagi rasmiy statistikasi (mukofotlar dinamikasi, tarkibi va zararlilik koeffitsiyenti) asosida empirik tahlil keltirilgan.
Kalit soʻzlar: riskni moliyalashtirish (risk financing), riskni ushlab qolish (retention), riskni transfer qilish, self-insured retention (SIR), maxsus zahira fondi (funded retention), keptiv tuzilmalar (captive, rent-a-captive, PCC), qayta sugʻurta, koʻp qatlamli qayta sugʻurta modeli, katastrofik ekssedent zarar (Cat XoL), moliyaviy barqarorlik, zararlilik koeffitsiyenti, Markaziy Osiyo, Oʻzbekiston sugʻurta bozori.
МЕТОДЫ ФИНАНСИРОВАНИЯ РИСКОВ И ПЕРЕСТРАХОВАНИЕ В ОБЕСПЕЧЕНИИ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ СТРАХОВЫХ КОМПАНИЙ: УСЛОВИЯ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ
Убайдуллаева Наргиза Равшановна
Страховая компания
экспортно-импортного страхования
«O‘zbekinvest», менеджер.
Национальный университет
Узбекистана имени Мирзо Улугбека
независимый исследователь
E–mail: ubaynargiza@gmail.com
Аннотация. В статье теоретически анализируются основные методы финансирования рисков (risk financing), применяемые для обеспечения финансовой устойчивости страховых компаний и крупных корпоративных субъектов, — увеличение франшизы и собственного удержания риска (self-insured retention), специальный резервный фонд (funded retention), а также кептивные структуры (captive, rent-a-captive, PCC), и раскрывается их взаимосвязь с перестрахованием. В рамках исследования указанные методы рассматриваются как целостная система в контексте континуума удержания и передачи риска, а также оцениваются возможности их адаптации к условиям Центральной Азии, в частности страхового рынка Узбекистана. Автор предлагает подход, предусматривающий применение методов финансирования рисков как составной части многоуровневой модели перестрахования. Кроме того, представлен эмпирический анализ на основе официальной статистики страхового рынка Узбекистана за 2019–2025 годы, включая динамику страховых премий, их структуру и коэффициент убыточности.
Ключевые слова: финансирование рисков (risk financing), удержание риска (retention), передача риска, self-insured retention (SIR), специальный резервный фонд (funded retention), кептивные структуры (captive, rent-a-captive, PCC), перестрахование, многоуровневая модель перестрахования, катастрофический эксцедент убытка (Cat XoL), финансовая устойчивость, коэффициент убыточности, Центральная Азия, страховой рынок Узбекистана.
RISK FINANCING METHODS AND REINSURANCE IN ENSURING THE FINANCIAL STABILITY OF INSURANCE COMPANIES: THE CENTRAL ASIAN CONTEXT
Ubaydullayeva Nargiza Ravshanovna
“O‘zbekinvest” Export-Import
Insurance Company, Manager.
National University of Uzbekistan
named after Mirzo Ulugbek,
Independent Researcher
E-mail: ubaynargiza@gmail.com
Abstract. The article theoretically analyzes the main risk financing methods used to ensure the financial stability of insurance companies and large corporate entities, including increased deductibles and self-insured retention (SIR), funded retention through special reserve funds, and captive structures (captive, rent-a-captive, and PCC), while examining their interrelationship with reinsurance. Within the study, these methods are considered as an integrated system within the risk retention and risk transfer continuum, and the possibilities of adapting them to the conditions of Central Asia, particularly the insurance market of Uzbekistan, are assessed. The author proposes an approach that incorporates risk financing methods as an integral component of a multi-layer reinsurance model. In addition, an empirical analysis is presented based on official statistics of the Uzbekistan insurance market for 2019–2025, including the dynamics and structure of insurance premiums and the loss ratio.
Keywords: risk financing, risk retention, risk transfer, self-insured retention (SIR), funded retention, captive structures (captive, rent-a-captive, PCC), reinsurance, multi-layer reinsurance model, catastrophic excess of loss (Cat XoL), financial stability, loss ratio, Central Asia, Uzbekistan insurance market.
https://doi.org/10.5281/zenodo.22923263
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasining “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni. 2021-yil 23-noyabr, O‘RQ-730-son. – LexUZ.
- O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA). Sug‘urta bozori ko‘rsatkichlari: 2019–2025 yy. – URL: napp.uz
- Doherty, N. A. Integrated Risk Management: Techniques and Strategies for Managing Corporate Risk. – New York: McGraw-Hill, 2000.
- Harrington, S. E., Niehaus, G. R. Risk Management and Insurance. 2nd ed. – New York: McGraw-Hill/Irwin, 2003.
- Narkayev, V. F. Perestraxovaniye kak instrument obespecheniya finansovoy ustoychivosti straxovыx organizatsiy. – Moskva, 2011.
- Asian Development Bank; CAREC Program. Country Risk Profile: Uzbekistan. – Manila: ADB, 2022.
- Swiss Re Institute. Natural Catastrophes. Sigma No. 1/2025. – Zurich: Swiss Re Institute, 2025.