SUG‘URTA KOMPANIYALARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGI IQTISODIY MOHIYATI VA UNI SHAKLLANTIRUVCHI OMILLARNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Qilichev Sanjarbek Javlonbek o‘g‘li
Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti mustaqil tadqiqotchisi
E-mail: sanjarbekqilichev19@gmail.com
ORCID: 0009-0000-6085-1462
Annotatsiya. Maqolada sug‘urta kompaniyalarining investitsion jozibadorligi tushunchasining iqtisodiy mohiyati va uni shakllantiruvchi omillar tizimi nazariy-metodologik jihatdan asoslanadi. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy-mantiqiy usul, guruhlash va statistik tahlil (Xerfindal–Xirshman indeksi) qo‘llanilgan. Natijalarga ko‘ra, 2025-yilda sug‘urta mukofotlari 13,46 trln so‘mga (+37,8%), investitsiyalar 9,55 trln so‘mga (+46,0%) yetgan, biroq portfelning 63,2 foizi bank depozitlarida, qimmatli qog‘ozlar ulushi esa 14,6 foizga tushgan. Muallif investitsion jozibadorlikning oltita omil guruhidan iborat tizimini va integral baholash metodikasini taklif etadi. Xulosa va takliflar tartibga solish, aktiv-majburiyatlarni muvofiqlashtirish hamda kapital bozori vositalarini rivojlantirishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar: sug‘urta kompaniyasi, investitsion jozibadorlik, investitsion portfel, institutsional investor, kapitallashuv, solvency, aktiv va majburiyatlarni boshqarish.
ЭКОНОМИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ СТРАХОВЫХ КОМПАНИЙ И ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ФАКТОРОВ, ЕЁ ФОРМИРУЮЩИХ
Киличев Санжарбек Жавлонбек угли
Независимый исследователь
Ташкентского государственного
экономического университета
E–mail: sanjarbekqilichev19@gmail.com
ORCID: 0009-0000-6085-1462
Аннотация. В статье обосновываются экономическая сущность инвестиционной привлекательности страховых компаний и система формирующих её факторов. По данным 2025 г. страховые премии в Узбекистане выросли до 13,46 трлн сумов (+37,8%), инвестиции – до 9,55 трлн сумов (+46,0%), однако 63,2% портфеля размещено в банковских депозитах. Предложены шесть групп факторов и методика интегральной оценки инвестиционной привлекательности страховщиков.
Ключевые слова: страховая компания, инвестиционная привлекательность, инвестиционный портфель, институциональный инвестор, капитализация, платёжеспособность.
THE ECONOMIC ESSENCE OF THE INVESTMENT ATTRACTIVENESS OF INSURANCE COMPANIES AND THE THEORETICAL AND METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF THE FACTORS SHAPING IT
Qilichev Sanjarbek Javlonbek ugli
Independent Researcher at
Tashkent State University of Economics
E-mail: sanjarbekqilichev19@gmail.com
ORCID: 0009-0000-6085-1462
Abstract. The article substantiates the economic essence of the investment attractiveness of insurance companies and the system of factors shaping it. In 2025, insurance premiums in Uzbekistan reached UZS 13.46 trillion (+37.8%) and insurers’ investments UZS 9.55 trillion (+46.0%), yet 63.2% of the portfolio remained in bank deposits. The author proposes a six-group factor system and an integral assessment methodology.
Keywords: insurance company, investment attractiveness, investment portfolio, institutional investor, capitalization, solvency, asset-liability management.
Qilichev Sanjarbek Javlonbek o’g’li. (2026). SUG’URTA KOMPANIYALARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGI IQTISODIY MOHIYATI VA UNI SHAKLLANTIRUVCHI OMILLARNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI. «Moliyaviy texnologiyalar» ilmiy elektron jurnali, 5(6), 173–182. https://doi.org/10.5281/zenodo.24248789
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 23-noyabrdagi “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi O‘RQ-730-son Qonuni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-martdagi “Sug‘urta xizmatlari bozorini yanada rivojlantirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-108-son Qarori.
4. Shakirova Sh.I. O‘zbekiston Respublikasida sug‘urta kompaniyalarining institutsional investorlar sifatidagi faoliyatini rivojlantirish va faolligini oshirish mexanizmlari // Moliya va bank ishi jurnali (maxsus son). – 2026. – B. 87–90.
5. Kenjayev I.G‘. Mamlakat ichki investitsion imkoniyatlarini kengaytirishda sug‘urta kompaniyalari investitsion faoliyatining rolini oshirish masalalari // O‘zbekiston sug‘urta bozori. – 2026. – T. 3. – №1. – B. 11–14.
6. Abdullayev E.A. Sug‘urta kompaniyalari investitsion faoliyatini tartibga solishda moliyaviy mexanizmlarning roli: nazariya va O‘zbekiston amaliyoti // O‘zbekiston sug‘urta bozori. – 2025. – T. 2. – №5. – B. 4–7.
7. Ochilov B. Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishda investitsion jozibadorlikni yaxshilash masalalari // Iqtisodiyot va ta’lim. – 2023. – T. 24. – №1. – B. 75–81.
8. Markowitz H. Portfolio Selection // The Journal of Finance. – 1952. – Vol. 7. – №1. – P. 77–91.
9. Tobin J. Liquidity Preference as Behavior Towards Risk // The Review of Economic Studies. – 1958. – Vol. 25. – №2. – P. 65–86.
10. Sharpe W.F. Capital Asset Prices: A Theory of Market Equilibrium under Conditions of Risk // The Journal of Finance. – 1964. – Vol. 19. – №3. – P. 425–442.
11. Modigliani F., Miller M.H. The Cost of Capital, Corporation Finance and the Theory of Investment // The American Economic Review. – 1958. – Vol. 48. – №3. – P. 261–297.
12. Damodaran A. Investment Valuation: Tools and Techniques for Determining the Value of Any Asset. 3rd ed. – Hoboken: Wiley, 2012. – 992 p.
13. Ward D., Zurbruegg R. Does Insurance Promote Economic Growth? Evidence from OECD Countries // The Journal of Risk and Insurance. – 2000. – Vol. 67. – №4. – P. 489–506.
14. Haiss P., Sümegi K. The Relationship between Insurance and Economic Growth in Europe: A Theoretical and Empirical Analysis // Empirica. – 2008. – Vol. 35. – №4. – P. 405–431.
15. Arena M. Does Insurance Market Activity Promote Economic Growth? A Cross-Country Study for Industrialized and Developing Countries // The Journal of Risk and Insurance. – 2008. – Vol. 75. – №4. – P. 921–946.
16. Outreville J.F. The Relationship between Insurance and Economic Growth in Developing Countries // The Journal of Risk and Insurance. – 2013. – Vol. 80. – №1. – P. 71–90.
17. Impavido G., Musalem A.R., Tressel T. The Impact of Contractual Savings Institutions on Securities Markets // World Bank Policy Research Working Paper. – №2948. – Washington, D.C., 2003.
18. Adams M., Buckle M. The Determinants of Corporate Financial Performance in the Bermuda Insurance Market // Applied Financial Economics. – 2003. – Vol. 13. – №2. – P. 133–143.
19. Chen R., Wong K.A. The Determinants of Financial Health of Asian Insurance Companies // The Journal of Risk and Insurance. – 2004. – Vol. 71. – №3. – P. 469–499.
20. Shiu Y.M. Determinants of United Kingdom General Insurance Company Performance // British Actuarial Journal. – 2004. – Vol. 10. – №5. – P. 1079–1110.
21. Eling M., Luhnen M. Efficiency in the International Insurance Industry: A Cross-Country Comparison // Journal of Banking & Finance. – 2010. – Vol. 34. – №7. – P. 1497–1509.
22. Browne M.J., Kim K. An International Analysis of Life Insurance Demand // The Journal of Risk and Insurance. – 1993. – Vol. 60. – №4. – P. 616–634.
23. Beck T., Webb I. Economic, Demographic, and Institutional Determinants of Life Insurance Consumption across Countries // The World Bank Economic Review. – 2003. – Vol. 17. – №1. – P. 51–88.
24. Directive 2009/138/EC of the European Parliament and of the Council of 25 November 2009 on the taking-up and pursuit of the business of Insurance and Reinsurance (Solvency II).
25. Shennaev X.M. O‘zbekiston Respublikasida sug‘urta faoliyatini rivojlantirish yo‘nalishlari: monografiya. – Toshkent: Iqtisod-moliya, 2021. – 336 b.
26. Mavrulova N.A. Sug‘urta tashkilotlarining investitsiya imkoniyatlarini oshirish // Moliya. – 2021. – №5.
27. Mavrulova N.A. O‘zbekistonda sug‘urta xizmatlari bozorini yanada rivojlantirish strategiyasi // O‘zbekiston sug‘urta bozori. – 2025. – T. 2. – №4. – B. 20–23.
Foydalanilgan veb-saytlar ro‘yxati:
– www.napp.uz – O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (sug‘urta bozori ochiq ma’lumotlari: 2025-yil IV chorak hisoboti).
– www.xprimm.com – Statistics: Uzbekistan, FY2025 (2026-yil 19-mart): Non-life insurance generates over 95% of total GWP.
– www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.