ЖАМОАТЧИЛИКНИНГ БЮДЖЕТ ЖАРАЁНИДА ИШТИРОКИ ВА НАЗОРАТИНИНГ ИҚТИСОДИЙ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ ЙЎЛЛАРИ

Умаров Умид Панжиевич

Тошкент давлат

иқтисодиёт университети

мустақил тадқиқотчиси

Аннотация. Мақолада жамоатчиликнинг бюджет жараёнида иштироки ва назоратининг бюджет маблағларидан фойдаланиш иқтисодий самарадорлигига таъсири назарий ва эмпирик жиҳатдан тадқиқ этилган. Жамоатчилик иштироки бюджет маблағларини аҳолининг реал эҳтиёжларига мувофиқ тақсимлаш, ахборот асимметриясини камайтириш, давлат харажатларининг манзиллилигини ошириш ҳамда лойиҳалар ижроси устидан жамоатчилик назоратини кучайтириш механизми сифатида баҳоланган.  Маҳаллий, Россия, Европа ва Америка олимларининг тадқиқотлари асосида жамоатчилик иштирокининг аллокацион самарадорлик, давлат хизматлари сифати, ижтимоий фаровонлик ва бюджет ҳисобдорлигига таъсири тизимлаштирилган. Тадқиқот натижасида “Жамоатчилик иштирокида бюджет самарадорлиги индекси”ни жорий этиш, лойиҳаларни ижросидан кейин жамоатчилик томонидан қабул қилиш механизмини кучайтириш, бюджет лойиҳалари бўйича “натижа паспорти”ни шакллантириш, ҳудудий иштирок самарадорлигини баҳолаш ва шериклик асосидаги молиялаштиришнинг бюджет мультипликаторини ҳисоблаш бўйича илмий-амалий таклифлар ишлаб чиқилган.

Калит сўзлар: бюджет жараёни, жамоатчилик иштироки, жамоатчилик назорати, ташаббусли бюджет, OpenBudget, бюджет самарадорлиги, аллокацион самарадорлик, очиқлик, ҳисобдорлик, шериклик асосида молиялаштириш, маҳаллий бюджет, жамоатчилик фикри.

ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ УЧАСТИЯ ОБЩЕСТВЕННОСТИ В БЮДЖЕТНОМ ПРОЦЕССЕ И ОБЩЕСТВЕННОГО КОНТРОЛЯ

Умаров Умид Панжиевич

Независимый соискатель

Ташкентского государственного

 экономического университета

Аннотация. В статье с теоретической и эмпирической точек зрения исследуется влияние участия общественности в бюджетном процессе и общественного контроля на экономическую эффективность использования бюджетных средств. Участие общественности рассматривается как механизм распределения бюджетных ресурсов в соответствии с реальными потребностями населения, снижения информационной асимметрии, повышения адресности государственных расходов, а также усиления общественного контроля за реализацией бюджетных проектов. На основе исследований отечественных, российских, европейских и американских учёных систематизировано влияние общественного участия на аллокационную эффективность, качество государственных услуг, общественное благосостояние и бюджетную подотчётность. По результатам исследования разработаны научно-практические предложения по внедрению «Индекса эффективности бюджета с участием общественности», совершенствованию механизма общественной приёмки проектов после их реализации, формированию «паспорта результатов» бюджетных проектов, оценке эффективности общественного участия на территориальном уровне, а также расчёту бюджетного мультипликатора финансирования на основе партнёрства.

Ключевые слова: бюджетный процесс, участие общественности, общественный контроль, инициативное бюджетирование, OpenBudget, бюджетная эффективность, аллокационная эффективность, открытость, подотчётность, финансирование на основе партнёрства, местный бюджет, общественное мнение.

WAYS TO IMPROVE THE ECONOMIC EFFICIENCY OF PUBLIC PARTICIPATION AND OVERSIGHT IN THE BUDGET PROCESS

Umarov Umid Panjiyevich

Independent Researcher at

Tashkent State

University of Economics

Abstract. This article examines the impact of public participation and oversight in the budget process on the economic efficiency of public fund utilization from both theoretical and empirical perspectives. Public participation is considered a mechanism for allocating budgetary resources in accordance with the actual needs of the population, reducing information asymmetry, improving the targeting of public expenditures, and strengthening public oversight of budget project implementation. Based on studies conducted by Uzbek, Russian, European, and American scholars, the research systematizes the effects of public participation on allocative efficiency, the quality of public services, social welfare, and budget accountability. As a result, the study develops scientific and practical recommendations for introducing a «Public Participatory Budget Efficiency Index,» strengthening mechanisms for public acceptance and evaluation of completed projects, establishing a «Results Passport» for budget-funded projects, assessing the effectiveness of public participation at the regional level, and calculating the budget multiplier of partnership-based financing.

Keywords: budget process, public participation, public oversight, participatory budgeting, OpenBudget, budget efficiency, allocative efficiency, transparency, accountability, partnership-based financing, local budget, public opinion.

https://doi.org/10.5281/zenodo.23245829

Фойдаланилган адабиётлар

  1. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг 2024 йил 30 январдаги КҚ-666-IV-сон “Ташаббусли бюджет жараёнларини ўтказиш ҳамда молиялаштириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори.
  2. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг 2025 йил 13 январдаги КҚ-34-V-сон қарори.
  3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 29 августдаги ПҚ-264-сон “Ташаббусли бюджет жараёнларини такомиллаштириш доирасида халқ вакиллари ва сайловчилар ўртасида ҳамкорликни кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори.
  4. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги КҚ-280-V-сон қарори ва шериклик асосида биргаликда молиялаштириш тўғрисидаги низом.
  5. O‘roqov U.Yu. Tashabbusli byudjetlashtirish: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Diadema nur servis, 2025. – 232 b. ISBN 978-9910-09-121-6.
  6. Абдуллаева Ш., Ахмедова Ф. Повышение роли вовлеченности граждан в процесс формирования государственного бюджета. – 2025. – Т.4, №1. – С.334–338. DOI: 10.60078/2025-vol4-iss1-pp334-338.
  7. Воронин С.А., Авлиякулова Ж.А., Амонов Р.Н. Инициативное бюджетирование в Республике Узбекистан: накопленный потенциал и перспективы его развития // Россия: тенденции и перспективы развития. – 2022. – №17-2. – С.204–212.
  8. Вагин В.В., Петрова И.В. Влияние гражданской партисипации на эффективность бюджетных расходов // Финансовый журнал. – 2020. – Т.12, №6. – С.25–38. DOI: 10.31107/2075-1990-2020-6-25-38.
  9. Титов Э.А., Паксиваткина В.А. Цифровые платформы участия граждан: российский и зарубежный опыт // Ars Administrandi. – 2025. – Т.17, №1. – С.111–132. DOI: 10.17072/2218-9173-2025-1-111-132.
  10. Sintomer Y., Herzberg C., Röcke A. Participatory Budgeting in Europe: Potentials and Challenges // International Journal of Urban and Regional Research. – 2008. – Vol.32, No.1. – P.164–178. DOI: 10.1111/j.1468-2427.2008.00777.x.
  11. Cabannes Y. Participatory Budgeting: A Significant Contribution to Participatory Democracy // Environment and Urbanization. – 2004. – Vol.16, No.1. – P.27–46.
  12. Gonçalves S. The Effects of Participatory Budgeting on Municipal Expenditures and Infant Mortality in Brazil // World Development. – 2014. – Vol.53. – P.94–110. DOI: 10.1016/j.worlddev.2013.01.009.
  13. Touchton M., Wampler B. Improving Social Well-Being Through New Democratic Institutions // Comparative Political Studies. – 2014. – Vol.47, No.10. – P.1442–1469. DOI: 10.1177/0010414013512601.
  14. International Budget Partnership. Open Budget Survey 2025: Global Report.
  15. www.openbudget.uz.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan