O‘ZBEKISTON FOND BOZORIDA «XALQ IPO»SI MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH VA INSTITUTSIONAL INVESTORLAR ISHTIROKINI KENGAYTIRISH YO‘LLARI

Babaxanova Nozima Saidakbarovna

mustaqil tadqiqotchisi

Toshkent Kimyo xalqaro universiteti

E-mail:nozimaboboxonova@gmail.com

Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston fond bozorining hozirgi holati, davlat ulushiga ega yirik korxonalarni transformatsiya qilishda “Xalq IPO”si mexanizmlarini qo‘llash amaliyoti va yuzaga kelayotgan tizimli to‘siqlar tahlil qilingan. Aholining keng qatlamlarini investitsiya jarayonlariga jalb qilish, raqamli brokerlik infratuzilmasini rivojlantirish hamda pensiya jamg‘armalari, sug‘urta tashkilotlari va investitsiya fondlari kabi institutsional investorlar ishtirokini rag‘batlantirish yo‘llari ilmiy asoslangan. Rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning ilg‘or tajribasini qiyosiy tahlil qilish asosida respublika qimmatli qog‘ozlar bozorida likvidlilikni oshirish, minoritar aksiyadorlar huquqiy himoyasini kuchaytirish hamda ikkilamchi savdolarni faollashtirish bo‘yicha amaliy taklif va ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Kalit soʻzlar: fond bozori, Xalq IPOsi, institutsional investorlar, qimmatli qog‘ozlar, aksiyadorlik jamiyatlari, likvidlilik, xususiylashtirish, investitsiya fondlari, moliyaviy savodxonlik, infratuzilma.

СПОСОБЫ УЛУЧШЕНИЯ МЕХАНИЗМОВ «НАРОДНОГО IPO» И РАСШИРЕНИЯ УЧАСТИЯ ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫХ ИНВЕСТОРОВ НА УЗБЕКИСТАНСКОМ ФОНДОВОМ РЫНКЕ

Бабаханова Нозима Сайдакбаровна

независимый исследователь

Ташкентского международного

 химического университета

Email: nozimaboboxonova@gmail.com

Аннотация. В данной статье исследуется современное состояние фондового рынка Узбекистана, а также анализируется практика реализации механизма «Народного IPO» при приватизации и трансформации крупных предприятий с государственным участием. Научно обоснованы ключевые направления вовлечения широких слоев населения в инвестиционные процессы, модернизации цифровой брокерской инфраструктуры и активизации институциональных инвесторов (пенсионных фондов, страховых организаций и инвестиционных фондов). На основе сравнительного анализа передового международного опыта разработаны научно-практические рекомендации по повышению ликвидности ценных бумаг, укреплению правовой защиты миноритарных акционеров и стимулированию вторичного биржевого обращения.

Ключевые слова: фондовый рынок, Народное IPO, институциональные инвесторы, ценные бумаги, акционерные общества, ликвидность, приватизация, инвестиционные фонды, финансовая грамотность, биржевая инфраструктура.

WAYS TO IMPROVE «PEOPLE’S IPO» MECHANISMS AND EXPAND INSTITUTIONAL INVESTOR PARTICIPATION IN THE UZBEKISTAN STOCK MARKET

Babaxanova Nozima Saidakbarovna

Independent Researcher

 Tashkent International University of Chemistry

E-mail: nozimaboboxonova@gmail.com

Abstract. This article examines the current state of the stock market in Uzbekistan, analyzing the application of the «People’s IPO» mechanism in the transformation and privatization of large state-owned enterprises, along with the prevailing systemic bottlenecks. It scientifically substantiates viable pathways for mobilizing retail investors, enhancing digital brokerage infrastructure, and stimulating the active participation of domestic institutional investors such as pension funds, insurance companies, and collective investment schemes. Based on a comparative evaluation of leading international practices, the study outlines strategic recommendations and actionable proposals to elevate market liquidity, strengthen minority shareholder protection, and invigorate secondary equity trading.

Keywords: stock market, People’s IPO, institutional investors, securities, joint-stock companies, liquidity, privatization, investment funds, financial literacy, market infrastructure.

https://zenodo.org/records/22695638

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasining «Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida»gi Qonuni, 2015-yil 3-iyundagi O‘RQ-387-son (qayta tahriri).
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 2-sentyabrdagi «Kapital bozorini rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-291-son qarori.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-martdagi «Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-102-son qarori.
  4. O‘zbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (2024). Davlat aktivlarini xususiylashtirish va «Xalq IPO»si dasturlari ijrosi bo‘yicha yillik hisoboti. Toshkent: DABA axborotnomasi.
  5. «Toshkent» Respublika fond birjasi (2024). O‘zbekiston fond bozori faoliyatining asosiy ko‘rsatkichlari: yillik statistik to‘plam. Toshkent: «Toshkent» RFB.
  6. O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (2024). Kapital bozorini tartibga solish, institutsional investorlarni rivojlantirish va fintex yechimlarini integratsiyalash tahlili. Toshkent: ILMA.
  7. Butikov, I. (2020). Rinok sennix bumag Uzbekistana: formirovaniye, tendensii i perspektivi. Toshkent: Fan va texnologiya, 248 b.
  8. Xamidulin, M. B. (2018). Rivojlangan korporativ boshqaruv mexanizmlari orqali aksiyadorlik jamiyatlari investitsion faolligini oshirish. Iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent: BMA.
  9. Mustafaqulov, Sh. I. (2017). Investitsion jozibadorlik: nazariya, metodologiya va amaliyot. Toshkent: Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi, 312 b.
  10. Shomirov, A. A. (2021). Aksiyalarni ommaviy joylashtirish (IPO) mexanizmlarini takomillashtirish orqali korporativ moliyalashtirish hajmini oshirish. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 5(3), 112–120.
  11. Suyunov, B. E. (2022). O‘zbekistonda institutsional investorlar faoliyatini tartibga solishning zamonaviy tamoyillari. Moliya va bank ishi, 4(2), 34–41.
  12. Xo‘jamurodov, A. T., & Karimov, N. G. (2023). Qimmatli qog‘ozlar bozorida «Xalq IPO»si amaliyotini kengaytirish va minoritar investorlar himoyasi. Xalqaro moliya va hisob, 6(1), 45–53.
  13. Allen, F., & Gale, D. (2000). Comparing Financial Systems. Cambridge: MIT Press, 507 p.
  14. Amihud, Y. (2002). Illiquidity and stock returns: Cross-section and time-series effects. Journal of Financial Markets, 5(1), 31–56.
  15. Boutchkova, M. K., & Megginson, W. L. (2000). Privatization and the rise of global capital markets. Financial Management, 29(4), 31–76.
  16. Demirguc-Kunt, A., & Levine, R. (1996). Stock markets, corporate finance, and economic growth: An overview. The World Bank Economic Review, 10(2), 223–239.
  17. Djankov, S., & Murrell, P. (2002). Enterprise restructuring in transition: A quantitative survey. Journal of Economic Literature, 40(3), 739–792.
  18. La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., Shleifer, A., & Vishny, R. (2000). Investor protection and corporate governance. Journal of Financial Economics, 58(1–2), 3–27.
  19. Megginson, W. L., & Netter, J. M. (2001). From state to market: A survey of empirical studies on privatization. Journal of Economic Literature, 39(2), 321–389.
  20. Pagano, M., & Röell, A. (1998). The choice of stock ownership structure: Agency costs, monitoring, and the decision to go public. The Quarterly Journal of Economics, 113(1), 187–225.
  21. Ritter, J. R. (1991). The long-run performance of initial public offerings. The Journal of Finance, 46(1), 3–27.

You may also like...

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan