O‘ZBEKISTON BANK TIZIMIDA UZOQ MUDDATLI MOLIYALASHTIRISHNING TARKIBIY NOMUTANOSIBLIGI VA SSENARIYLI ERTA OGOHLANTIRISH CHEGARALARI
Sulaymanov Akrom Isamiddinovich
G.V. Plexanov nomidagi
Rossiya iqtisodiyot universitetining
Toshkent filiali mustaqil izlanuvchisi
«Mikrokreditbank» ATB Toshkent shahar
bosh boshqarmasi boshlig‘i
ORCID:0009-0000-5397-2506
Annotatsiya. Maqolada O‘zbekiston bank tizimida uzoq muddatli kreditlar hajmi bilan ularni barqaror moliyalashtiruvchi manbalar o‘rtasidagi tarkibiy nomutanosiblik baholanib, 2027–2030-yillar uchun bazaviy, optimistik va stress ssenariylari asosida erta ogohlantirish chegaralari ishlab chiqilgan. Tadqiqotning boshlang‘ich bazasi sifatida 2026-yil 1-yanvar holatidagi rasmiy bank ko‘rsatkichlari hamda 2018–2025-yillardagi dinamik qatorlardan foydalanildi. Rekursiv ssenariy hisob-kitoblari majburiyatlar, uzoq muddatli moliyalashtirish, kredit portfeli va uzoq muddatli kreditlar trayektoriyalarini, shuningdek sof foiz marjasi, aktivlar rentabelligi, kapital yetarliligi, sof barqaror moliyalashtirish koeffitsiyenti, muammoli kreditlar va qayta moliyalashtirish xavfini o‘zaro bog‘liq holda baholash imkonini berdi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2030-yilda uzoq muddatli moliyalashtirish hajmi bazaviy ssenariyda 445,3 trln so‘mga, optimistik ssenariyda 605,5 trln so‘mga yetishi mumkin. Stress ssenariysida 2029-yilda NSFR 98 foizgacha pasayishi, muammoli kreditlar 7 foizga ko‘tarilishi va resurslarning to‘liq qiymati 20 foizgacha oshishi mumkin. Maqolaning ilmiy yangiligi bank tayyorligi indeksi yoki moliyalashtirish tarkibini optimallashtirishdan farqli ravishda tizim darajasidagi “yashil–sariq–qizil” erta ogohlantirish konturini taklif etishdan iborat. Ushbu kontur Markaziy bank, tijorat banklari va bozor infratuzilmasi institutlari uchun choraklik monitoring va tiklanish rejasini ishga tushirish mezonlarini belgilaydi.
Kalit so‘zlar: uzoq muddatli moliyalashtirish, tarkibiy nomutanosiblik, ssenariy prognozi, stress-test, NSFR, qayta moliyalashtirish xavfi, valyuta xavfi, muammoli kreditlar, erta ogohlantirish chegaralari.
СТРУКТУРНОЕ УЛУЧШЕНИЕ ДОЛГОСРОЧНОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ В БАНКОВСКОЙ СИСТЕМЕ УЗБЕКИСТАНА И ПРЕДЕЛЫ СЦЕНАРИО-ОРИЕНТИРОВАННОГО РАННЕГО ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ
Сулейманов Акром Исамиддинович
независимый исследователь
Ташкентского филиала Российского
экономического университета им. Плеханова
руководитель Ташкентского городского
главного отдела АОКБ «Микрокредитбанк»
E–mail: Info@reu.uz
ORCID: 0009-0000-5397-2506
Аннотация. В статье оценивается структурный дисбаланс между объемом долгосрочных кредитов и их устойчивыми источниками финансирования в банковской системе Узбекистана, а также разрабатываются пороговые значения раннего предупреждения на основе базового, оптимистического и стрессового сценариев на 2027–2030 годы. В качестве исходной базы исследования использованы официальные банковские показатели по состоянию на 1 января 2026 года и динамические ряды за 2018–2025 годы. Рекурсивные сценарные расчеты позволили оценить траектории обязательств, долгосрочного финансирования, кредитного портфеля и долгосрочных кредитов, а также чистой процентной маржи, рентабельности активов, достаточности капитала, коэффициента чистого стабильного фондирования, проблемных кредитов и риска рефинансирования. По расчетам, в 2030 году объем долгосрочного финансирования может достичь 445,3 трлн сумов в базовом сценарии и 605,5 трлн сумов в оптимистическом сценарии. В стрессовом сценарии показатель NSFR может снизиться до 98 процентов в 2029 году, проблемные кредиты могут увеличиться на 7 процентов, а полная стоимость ресурсов может возрасти до 20 процентов. Научная новизна статьи заключается в предложении системной «зелено-желто-красной» шкалы раннего предупреждения, в отличие от индекса готовности банков или оптимизации структуры финансирования. Эта шкала определяет критерии для запуска ежеквартального плана мониторинга и восстановления для Центрального банка, коммерческих банков и институтов рыночной инфраструктуры.
Ключевые слова: долгосрочное финансирование, структурный дисбаланс, сценарный прогноз, стресс-тест, NSFR, риск рефинансирования, валютный риск, проблемные кредиты, пороговые значения раннего предупреждения.
STRUCTURAL IMBALANCE AND SCENARIO-BASED EARLY-WARNING THRESHOLDS FOR LONG-TERM FUNDING IN UZBEKISTAN’S BANKING SYSTEM
Sulaymanov Akrom Isamiddinovich
Independent Researcher
Tashkent Branch of Plekhanov
Russian University of Economics
Head of the Tashkent City Main
Department of JSCB “Microcreditbank”
E-mail:Info@reu.uz
ORCID:0009-0000-5397-2506
Abstract. The article evaluates the structural imbalance between long-term loans and stable funding sources in Uzbekistan’s banking system and develops scenario-based early-warning thresholds for 2027–2030. The empirical baseline combines official banking indicators as of 1 January 2026 with dynamic evidence for 2018–2025. A recursive scenario framework is used to project liabilities, long-term funding, total loans and long-term loans, while jointly tracing net interest margin, return on assets, capital adequacy, the net stable funding ratio, non-performing loans and refinancing risk. The results indicate that long-term funding may reach UZS 445.3 trillion under the baseline scenario and UZS 605.5 trillion under the optimistic scenario by 2030. Under the stress scenario, the NSFR may fall to 98 percent in 2029, the NPL ratio may rise to 7 percent and the full hedged cost of funding may approach 20 percent. The contribution of the article differs from bank-readiness indices, institutional funding frameworks and funding-structure optimization. It proposes a system-level green–amber–red early-warning contour linking funding share, average maturity, full cost, foreign-currency exposure, NSFR, NPLs and refinancing risk to predefined management responses. The proposed framework can support quarterly supervisory monitoring, bank asset-liability committees and recovery planning.
Keywords: long-term funding, structural imbalance, scenario forecasting, stress testing, NSFR, refinancing risk, foreign-exchange risk, non-performing loans, early-warning thresholds.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on major indicators of commercial banks as of January 1, 2026. Tashkent, 2026. URL: https://cbu.uz/en/statistics/bankstats/3326280/
2. Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Monetary Policy Guidelines for 2026 and 2027–2028. Tashkent, 2026. URL: https://cbu.uz/en/monetary-policy/publications/trend/
3. President of the Republic of Uzbekistan. New finance and digital technology initiatives presented. 25 March 2026. URL: https://president.uz/en/lists/view/9048
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 30-martdagi PF–48-son «Toshkent xalqaro moliya markazini tashkil etish to‘g‘risida»gi Farmoni. URL: https://lex.uz/ru/docs/8103325
5. O‘zbekiston Respublikasining 2026-yil 27-martdagi O‘RQ–1126-son Qonuni. Islom bank faoliyatini joriy etishga qaratilgan ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida. URL: https://lex.uz/docs/8109715
6. International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment Program – Financial System Stability Assessment. IMF Staff Country Report No. 2025/145. Washington, DC, 2025. DOI: 10.5089/9798229015103.002.
7. International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Technical Assistance Report – Macro Stress Testing of the Uzbek Banking Sector. Technical Assistance Report No. 2025/032. Washington, DC, 2025. DOI: 10.5089/9798229006361.019.
8. Müller C., Ossandon Busch M., Sarmiento M., Pinzon-Puerto F. Fragile wholesale deposits, liquidity risk, and banks’ maturity transformation. BIS Working Papers. 2025. No. 1263. 51 p. URL: https://www.bis.org/publ/work1263.htm
9. Kladakis G., Chen L., Bellos S.K. Wholesale funding and liquidity creation. Review of Quantitative Finance and Accounting. 2022. Vol. 59. P. 1453–1499. DOI: 10.1007/s11156-022-01081-9.
10. Fudulache A.-E., Goetz M.R. Long-term deposit funding and demand for central bank funds: Evidence from targeted longer-term refinancing operations. Deutsche Bundesbank Discussion Paper. 2023. No. 12/2023. 59 p.
11. Cappelletti G., Marqués-Ibáñez D., Reghezza A., Salleo C. As interest rates surge: Flighty deposits and lending. ECB Working Paper Series. 2024. No. 2923. 55 p.
12. Khalifeh I., Benhmad F., El Moussawi C., Tarazi A. Net Stable Funding Ratio: Implication for bank stability in Europe. Global Finance Journal. 2025. Vol. 67. Article 101144. DOI: 10.1016/j.gfj.2025.101144.
13. Basel Committee on Banking Supervision. Report on the 2023 Banking Turmoil. Basel: Bank for International Settlements, 2023. URL: https://www.bis.org/bcbs/publ/d555.pdf
14. European Bank for Reconstruction and Development. Financial Sector Strategy 2026–30. London: EBRD, 2025. URL: https://www.ebrd.com/content/dam/ebrd_dxp/assets/pdfs/strategies-and-policies/financial-sector-strategy/financial-sector-strategy-2026-2030.pdf
15. Isakov O. Impact of loan to deposit ratio on the performance of commercial banks in Uzbekistan. Economics and Innovative Technologies. 2023. Vol. 11. No. 1. P. 45–52. DOI: 10.55439/EIT/vol11_iss1/a5.
16. Ruziyev B.S. Tijorat banklarida likvidlilik muammolari va uning yechimlari. Economics and Innovative Technologies. 2025. Vol. 13. No. 5. B. 18–23. DOI: 10.55439/EIT/vol13_iss5/711.
17. World Bank. Boosting SME Finance for Growth: The Case for More Effective Support Policies. Washington, DC: World Bank, 2024.
18. United Nations Conference on Trade and Development. Financing development: External flows of financial capital to developing countries and their cost. Geneva: United Nations, 2026.